Nirvana

Da Wikipedia.
C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś Emiliàn
I Nirvana i s śibìsan durànt 'l MTV Video Music Awards dal 1992


«
Like most babies smell like butter, his smell smelled like no other, he was born scentless and senseless, he was born a scentless apprentice. Go away! get away! get away! get away! Every wet nurse refused to feed him, electrolytes smell like semen, I promise not to sell your perfumed secrets, there are countless formulas for pressing flowers.»
(EN)(Scentless apprentice, 1994)
«
Cuma quaśi tut i putèṅ ch'i sànan ad butér, al suo 'l éra 'n udór difarènt ad chi àtar, al n saìva da gnint e lò 'l éra nâ inutilmènt. Pusa via! sparìs! sparìs! sparìs! Tuti gl'infarméri móji i n gh vliva minga dar-ag da magnàr, i eletrulìt i saṅ ad śbòra, a t prumét ch'a n vendarò minga i tò segrét parfumâ, a gh'è un sac ad manéri par schisàr i fiór.»
(MUD)


I americàṅ Nirvana i èṅ stâ al grup grunge più famóś al mónd. I s èṅ furmâ a Aberdeen (in dal stat ad Washington) in dal 1987 e i èṅ stâ in sla piàsa in fiṅ al 1994.

I mèmbar fundadór dal grup fin da 'l inìsi i èṅ stâ Kurt Cobain (vóś e chitàra) e il basìsta Krist Novoselic. Al prim baterìsta (Chad Channing) invéci 'l è stâ rimpiasâ prima par Butch Vig e pò definitivamènt par Dave Grohl.

I Nirvana i àṅ vindû più ad 50 migliòṅ ad disc in tut al mónd. In dal Dicémbar dal 2013 i èṅ stâ sarnî par finìr in dla Rock and Roll Hall of Fame dal 2014[1].

Biugrafìa

Al lógo di Nirvana

Gl'Inisi

Dòp avér sarnî un nóm pacìfic p'r al grup, in dal 1988 Cobain, Novoselic e Channing i faṅ gnir fóra al prim sìngul, Love buzz par la Sub pop ad Seattle, na cover di Shocking Blue (al braṅ al fa anc part dla culòna sunóra dal film Una folle stagione d'amore cun Drew Barrymore).

Al 15 ad Śugn dal 1989 i Nirvana i pùblican 'l àlbum 'd esòrdi, intitulâ Bleach. Al nóm 'l è tòlt da na campàggna còntra 'l AIDS ch'la dgiva a i drugâ ad druàr dla varechìna par steriliśàr al guci dal sirìnghi. In dal disc a s cata About a Girl, un braṅ difarènt da chi àtar ch'i èṅ dimóndi più rabî cuma Blew (na canta in unór dla muróśa 'd in alóra, Tracy Marander), School, Floyd the barber, Negative creep o Big cheese.

«
Bell on doors rings: “Come on in!”, Floyd observes my hairy chin, sit down in the chair don't be afraid, steaming hot towel on my face. I was shaved, I was shamed, I was shaved. Barney ties me to the chair, I can't see I'm really scared, Floyd breathes hard, I hear a zip, pee-pee pressed against my lips.»
(EN)(Floyd the barber, 1989)
«
Al campanèl d'l us al sòna: “vè' dèntar!”, Floyd al m guarda al mènt pelóś, sènt-at in sla pultròna, minga avér paùra, 'n asugamàṅ bujènt ad vapōr in dla mè fàcia. A sēra raśâ, a m vargugnàva, a sēra raśâ. Barney al m liga in sla scràna, a n pòs védar gnint, a gh'ò pròpria paùra, Floyd al respìra péś, a sènt na sarnéra, dla pisa còntra i mè làbar.»
(MUD)

I bèsi par la registrasiòṅ i èṅ ad Jason Everman, òṅ di lór amig, e in tut i èṅ 606,17 dòlar (acsè a gh'è scrit in sal nòti dal disc).

In d'l Avrìl dal 1990 chi trè lè i tàcan a lauràr cun al prudutōr Butch Vig in di Smart Studios ad Madison (in dal Stat dal Wisconsin) par registràr al séguit ad Bleach. Al baterìsta Channing al mòla al grup e al vèṅ rimpiasâ par Dave Grohl, in sérca ad 'n àtar cumplès dòp ch'al suo (Scream) al n gh'éra piò.

Al sucès ad Nevermind

Al basìsta di Nirvana Novoselic

Esénd minga 'd acòrd cun la Sub Pop i Nirvana i decìdan ad pasàr cun la DGC Records in dal 1990, tacànd a lauràr al disc nóṿ Nevermind (A n è minga impurtànt). Par du méś al grup al fà sù un muć ad pès, soquànti canti i èṅ vèci (cuma In bloom e Breed), àtri sénsa tèst (On a plain e Stay away). P'r al misàǵ, al grup al tóś Andy Wallace ch'l iva laurâ cun i Slayer. In séguit, i Nirvana i diràṅ che lì lò al gh'iva pulî tròp al sòṅ.

A 'l inìsi, la DGC Records, na diviśiòṅ dla Geffen, la cardìva ch'al disc 'l aréṿ vindû 250.000 copie a 'l incìrca (cum a iva fat Goo di Sonic Youth), ma il sìngul Smells Like Teen Spirit al gh'à un sucès che ninsòṅ a psiva figuràr-as, anc par mèrit dal vìddeo traśmìs dimóndi spés par MTV. Durànt al tour in Europa in di ùltim méś dal 1991, i Nirvana i védan ch'i sò cuncèrt i èṅ da spés pîn, ch'al televiśiòṅ i i péscan custantemènt e che Smells Like Teen Spirit l'è sèmpar da piò traśmìsa a la raddio e in di canài muśicài.

A Nadâl dal 1991, Nevermind al vindìva 400.000 còpi a la stmana in di sól Stat Unî. 'L 11 dal Śnar dal 1992, 'l àlbum al và al prim pòst dla Billboard 200, spasànd via Dangerous ad Michael Jackson.

In séguit, i Nirvana i faṅ gnir fóra di àtar sìngui: Come as you are, Lithium e In bloom.

«
Even if you have, even if you need, I don't mean to stare, we don't have to breed, we could plant a house, we could built a tree, I don't even care, we could have all three, she said.»
(EN)(Breed, 1990)
«
Anc s'at gh'à, anc s'at gh'à biśógn, mè a n gh'ò minga vója ad vèrar i òć, a n gh'ém briśa da far di fiói, a prévam piantàr na cà, a prévam far sù 'n àlbar, a m in fréga gnac, a prévam avér-i tut tri, l'à dit.»
(MUD)
La mujér dal cantànt di Nirvana, Courtney Love

In dal Favràr dal 1992 Kurt al spóśa Courtney Love, la cantànta di Hole, e in Agóst la nas la sò prima fióla: Frances Bean Cobain. Soquànt dè dòp, i Nirvana i s eśibìsan in òṅ di lór cuncèrt più cgnusû, quél dal Reading Festival in Inghiltèra. Mèntar in gir a s diś che Cobain al n stia minga tant bèṅ, lò al fà al sò ingrès in sal palc su na scrana a rudèli, sunànd pò al materiàl ad Bleach e Nevermind e 'l inèdit The money will roll right in.

A la fiṅ d'l an, a vèṅ fóra Incesticide, na racòlta ad canti rari (Stain) e b-side ch'la mét sù di sìngui (Sliver), di braṅ d'l EP Hormoaning, dal cover di Vaselines e Devo e di pès trat da soquànti sesiòṅ par la BBC e John Peel Session (Been a son e Aneurysm).

«
Well he never bleeds and he never fucks and he never leaves 'cause he's got bad luck. Well he never reads and he never draws and he never sleeps 'cause he's got bad blood yeah, I'm a stain.»
(EN)(Sliver, 1992)
«
Vè, lò al n sangṿina mai e al n trómba mai e al n partìs mai parchè 'l è dasfurtunâ. E al n lèś mai e al n diśéggna mai e al n dòrum mai parchè al gh'à al sangṿ catìṿ, sè, a sòṅ un diśunōr.»
(MUD)

I ùltim lavór: In Utero e Unplugged in New York

Al baterìsta di Nirvana, Dave Grohl

P'r al ters àlbum In Utero, i Nirvana i sarnìsan al prudutór Steve Albini. I lavór i èṅ fat in présia e in du stmani al disc 'l è prònt al cóst ad 25.000 dòlar a 'l incìrca.

In dal Setémbar dal 1993 In Utero al và diretamènt al prim pòst dla clasìfica Billboard 200. Al disc al gh'à dal canti dimóndi rabìdi cuma Milk it, Scentless apprentice, Very ape, Radio friendly unit shifter e di àtri lènti cuma Dumb e All apologies. Cobain al dèdica na cansòṅ (Frances Farmer will have her revenge on Seattle) a l'atrìs dla Paramount Pictures Frances Farmer, na dóna ch'i dgìvan ch'l'éra na cumunìsta e misa in parśòṅ cuntinuamènt par di mutìṿ da gnint. Prima ad murìr ad càncar, in dla sò vita, la 'n à patî at tut i culór (elettroshock, lubutumìa al sarvèl, manicòmi). A gh'è un film Frances cun Jessica Lange ch'a dascór dla sò vita.

«
She'll come back as fire, to burn all the liars and leace a blanket of ash on the ground. I miss the confort in being sad.»
(EN)(Frances Farmer will have her revenge on Seattle, 1993)
«
Lì lē la turnarà cum al fóg par bruśàr tut i buśiàrd e la lasarà na quèrta ad séndra par tèra. A m manca al cunfòrt 'd èsar trist.»
(MUD)

In dal CD single dal prim sìngul Heart-shaped box, Dave Grohl al canta par la prima vòlta un braṅ, Marigold.

In dal Nuvémbar dal 1993 i Nirvana i tìnan un cuncèrt acùstic p'r al canàl televiśìv MTV, insém al chitarìsta Pat Smear, sensa sunàr però i braṅ più famóś, a part All apologies e Come as you are. La lista dal canti la gh'à dèntar anc dal cover, cuma soquànti di Meat Puppets (ch'i s unìs sèg durànt l'eśibisiòṅ) e na The man who sold the world ad David Bowie fata dimóndi bèṅ.

«
I must have died alone, a long long time ago. Who knows? Not me, I never lost control, you're face to face with the man who sold the world.»
(EN)(The man who sold the world, 1993)
«
A gh'arìva da murìr da par mè, dimóndi tèmp fa. Chi è ch'al sà? Minga mè, a n ò mai pardû al cuntról, tè at sē in frònt a 'l óm ch'l à vindû al mónd.»
(MUD)

La mòrt ad Kurt Cobain

In dal primi stmani dal 1994 i Nirvana i vènan in Europa p'r un nóṿ tour. Al 21 ad Favràr i rìvan dal nòstri bandi a Mòdna e pò i sa spòstan a Råmma (22 e 23 Favràr) e a Milàn (24 e 25 Favràr).

Mèntar i èṅ a Råmma, i Nirvana i faṅ la lór ultma aparisiòṅ televiśìva (23/02) a la traśmisiòṅ Tunnel ad Rai 3, cundóta par Serena Dandini. Un Kurt Cobain dimóndi patî e śbiàvad al canta Serve the servants e Dumb.

Dòp poc tèmp al cantànt a gh vèṅ riscuntràda na brunchìte e al grup 'l è custrét a suspéndar al tour a partìr da 'l inisi ad Mars.

A Råmma, la matìna dal 4 ad Mars, Courtney Love la cata sò marè mis mal in dla cambra dal sò albèrg. Al cantànt di Nirvana al và subìt a 'l uśdàr e i dutór i dìśan ch'al malór 'l éra dat da na cumbinasiòṅ ad Rohypnol, na madśìna ch'la gh éra stada urdnàda, cun di alcòlic. Tuti chi àtri dati dal tour i vènan scanślàdi definitivamènt, anc quéli in dal Regn Unî.

Turnâ in di Stat Unî, in dal stmani ch'i vènan, Cobain al taca incóra a druàr dl'eruìna e al decìd acsè ad curàr-as in un sèntar ad riabilitasiòṅ specialiśâ. Dòp pòc dè però, Kurt al scapa via da lè saltànd un mur, al tóś 'n aparéć e al tórna a Seattle.

'L 9 'd Avrìl dal 1994, al còrp ad Cobain a vèṅ catâ sénsa vita in dla sò cà: al cantànt al s è maśâ cun un cólp ad sćiòp a la testa. L'è la fiṅ di Nirvana.

Quést chè 'l è al sò ùltim mesàǵ ch'l à lasâ prima ad masàr-as: “A-j-ò pardû la vója ad vìvar. 'L è méj andàr via cun na vamparàda che murìr piàn piàn. Dal vòlti a m par ad marcàr al cartlèṅ quand a sòṅ drē a salìr in sal palc. 'L è di an ch'a-j-ò pardû al gust dla vita e a n pòs piò cuntinuàr a tór in gir la gint. Al quèl più diśunèst 'l è 'l ingàn. A gh'ò biśógn ad dastacàr-um da la realtà par catàr incóra 'l entuśiàśum ch'a gh'iva da putèṅ. I èṅ di an ch'a n sènt gnint. A-j-ò pardû tut 'l entuśiàśum. Anc la mùśica la n è più véra”.

Album sucesìṿ e Prugèt paraléi

Dave Grohl e i sò Foo Fighters dal viṿ in dal 2007

In di méś sucèsiṿ, al baterìsta di Nirvana, Dave Grohl, al fórma in dal 1995 un sò prugèt, i Foo Fighters, purtàd-as sèg Pat Smear. Grohl al dvènta al cantànt dal grup e al taca a sunàr la chitàra. I àlbum muciâ sù dal 1995 al 2007 i èṅ siē. In dal 2009 'l è gnû fóra un Greatest hits.

Anc Novoselic 'l à cuntinuâ a lauràr in dal camp dla mùśica cun un grup ciamâ Sweet 75. In di tèmp recènt, 'l à fundâ un cumitâ pulìtic p'r la diféśa di dirìt di muśicìsta: JAMPAC.

Dòp la mòrt ad Kurt Cobain, i èṅ stâ publicâ soquànt àlbum live di Nirvana e anc dal racòlti. Al prim prugèt ch'l à vist la luś 'l è stâ MTV Unplugged in New York mèntar in dal 1996 'l è gnû fóra al disc dal viṿ From the Muddy Banks of the Wishkah, versiòṅ su CD dla VHS Live! Tonight! Sold Out!.

Il 29 'd Utóbar dal 2002 'l è al tùran dla prima racòlta, ciamada Nirvana cun 'l inédit You know you're right mèntar du an dòp a vèṅ publicâ un box set ad 3 CD e 1 DVD With the lights out pîn ad braṅ rar e demo.

In dal 2005 la Geffen la fà gnir fóra n'àtra racòlta Sliver: the best of the box, rasćiànd al fónd dal barìl.

Dimóndi più interesànt 'l è al CD ch'a s cata in di negòsi a partìr dal Nuvémbar dal 2009: Live at Reading cun l'eśibisiòṅ al Reading Festival dal 1992.

Ròbi cgnusùdi pôc

  • Un śóvan Kurt Cobain 'l è stâ farmâ par la pulisìa al 25 ad Maǵ dal 1986 p'r avér spurcâ cun dal spray i mur dla banca Seafirst Bank (adés Bank of America) dal sò paiśèṅ Aberdeen. 'L iva scrit: “Ain't got no how watchamacallit” ch'a vól dir “A n gh'ò minga cal... cumalciamàv” e di àtri ròbi cuma “Dio 'l è fnòć”. Al s è fat 30 dè ad parśòṅ e 'l à pagâ 180 dòlar ad sansiòṅ.
  • Al Pennyroyal Tea ch'al dà al nóm a un sìngul dal disc In Utero l'è na tiśàna famóśa in di Stat Unî ch'i dìśan la faga aburtìr spuntaneamènt al dóni.
  • Prima ad ciamàr-as acsè, In Utero 'l iva tòlt i nóm ad I Hate Myself And Want To Die e pò quél ad Verse Chorus Verse.
  • Stay away, misa in d'l àlbum Nevermind la s ciamàva in urìgin Pay To Play.
  • Anc al braṅ Breed, al quàrt ad cal CD lè, al s ciamàva a 'l inisi Imodium, al nóm dna madśìna còntra la caghéta che Tad Doyle di Tad 'l iva tòlt durànt la tournée europea.
  • La canta Verse chorus verse la s ciamàva a 'l inisi Sappy.
  • Kurt Cobain al pasàva al tèmp culesiunànd di putòcio ad śmalta, anc fat da lò. Òṅ ad quist chè al s cata in dla cupertìna dal disc Incesticide e anc quéi 'd In utero (i còrp di putèṅ aburtî) i èṅ suo.
  • In dal śóg vìddeo Guitar Hero 5 a gh'è al cansòṅ Smells Like Teen Spirit e Lithium (quésta chè dal viṿ)
  • Quand incóra i n éran minga famóś, i Nirvana i aṅ incìś na cover di Kiss Do you love me? par la racòlta tribùt Hard to believe. La cansòṅ l'è dimóndi stunàda.
  • Kurt Cobain al patìva da spés di dulór al stómag.

Discugrafìa

Àlbum in studi

  • 1989 - Bleach
  • 1991 - Nevermind
  • 1993 - In Utero

Àlbum dal viṿ

  • 1994 - MTV Unplugged in New York
  • 1996 - From the Muddy Banks of the Wishkah
  • 2009 - Live at Reading

EP

  • 1992 - Hormoaning

Sìngui

  • 1988 - Love buzz
  • 1989 - Blew
  • 1990 - Sliver
  • 1991 - Molly's lips
  • 1991 - Here She Comes Now/Venus in Furs insém a The Melvins
  • 1991 - Smells like teen spirit
  • 1992 - Come as you are
  • 1992 - Lithium
  • 1992 - In bloom
  • 1993 - Puss/Oh, the guilt insém a The Jesus Lizard
  • 1993 - Heart-shaped box
  • 1993 - All apologies/Rape me
  • 1994 - Pennyroyal tea
  • 1994 - About a girl unplugged
  • 1994 - The man who sold the world unplugged, David Bowie cover
  • 1994 - Where did you sleep last night unplugged
  • 1994 - Lake of fire unplugged, Meat Puppets cover
  • 1996 - Aneurysm live
  • 1996 - Drain you live
  • 2002 - You know you're right

Racòlti

  • 1992 - Incesticide
  • 2002 - Nirvana
  • 2004 - With the Lights Out
  • 2005 - Sliver: The Best of the Box
  • 2010 - Nirvana Icon

Videugrafìa

  • In bloom
  • Smells like teen spirit
  • Come as you are
  • Lithium
  • In bloom Secónda versiòṅ
  • Sliver
  • Heart-shaped box
  • You know you're right
  • Rape me
  • Sappy Video tribùt par Kurt fat da Krist e Dave

Prèmi

AN PRÈMI CATEGURÌA
1992 MTV Video Music Awards Mijór Vìddeo Alternatìṿ par "Smells Like Teen Spirit"
1992 MTV Video Music Awards Mijór nóṿ Artìsta
1993 MTV Video Music Awards Mijór Vìddeo Alternatìṿ p'r "In Bloom"
1993 Brit Awards Rivelasiòṅ Internasiunàla
1994 MTV Video Music Awards Mijór Vìddeo Alternatìṿ par "Heart-Shaped Box"
1995 American Music Awards Artìsta Heavy Metal/Hard Rock Favurî
1996 Grammy Mijór Album Alternatìṿ par "MTV Unplugged in New York"
2000 Lìbar Guiness di Primâ Vìddeo più traśmìs a MTV Europa par "Smells Like Teen Spirit"
2000 Lìbar Guiness di Primâ Album Pòstum cun di riscòntar più grôs par "MTV Unplugged in New York" e "From the Muddy Banks of the Wishkah"
2002 MTV Music Awards Mijór grup muśicàl dla stòria dal grunge

Culegamènt estéran

Nòti