Luśerta
Artéccol in dialètt mudnés ![]()
La luśerta (Lacertilia) o nigról o rigula l'è na bèstia ch'la fa part dal regn di retil ad 'l ordan di Squamata. In di paeś latiṅ la s ciama anc Sauro.
Indice |
[modifica] Descrisioṅ
La luśerta la gh'à la testa piata e triangulara, al corp piat e la coa lunga. I en par la magior part di quadrupedi, i gh'anan cioè quatar pèe, anc cun śampi minga ciari e i gh'anan dli ureci esterni sensa padiglion auricular. I oć i gh'anan dal pupili negri e irida śala e i en pruvist ad palpibri. La lingua l'è bifurcuda e la seruv cum 'n organ ad tat ma anc par casar parchè la saliva la trateṅ al predi piculi: inset, bèg e verum. La luśerta la gh'à du maseli robusti e du fila ad dent ch'i en tut cumpagn, cum in di mamifar. Soquanti luśerti i polan perdar la coa in caś ad pericul e generalment pò la cres incora. Dagli altri vòlti i s fanan credar morti p'r inganar i predador. A gh'è pò dal luśerti ch'i gh la cavan a cambiar culor cum al camaleont e da gl'altri ch'i magnan sol ad l'erba (iguana).
[modifica] Riprodusioṅ
Al sò period di amor 'l è in primavera inultrada. La fa da tri a ot óv e la i saplis in dal buśi ch'la fa scavand cun al śampi anteriori. I óv i en picui e bianc mentar al gus 'l è elastic. I luśerteṅ i rompan al gus con na sorta ad dent post in sal grugn e ch'al casca subit dopa ch'i en nàa.
[modifica] La coa
Cuma 'l è bela stàa dit, soquanti grup ad luśerti i gh'anan la carateristica ad pser perdar la coa in caś ch'a gh sia di predador. La part ad la coa tajada la gh'à di centar nervoś indipendent in na qualc manèra dal sarvel e 'l è par quest che la coa la cuntinua a movrar-s anc s'l'è stacada dal corp. Al predador al vèn acsè distrat da la coa cardend ch'a s trata 'd un pès viv ad la bèstia e la luśerta la pol scapar via e salvar-as. Quand 'l usigen present in dal vèni al taca a calar, al cuntursioṅ ad la coa i s fanan sempar da piò scarsi.
[modifica] Distribusioṅ
La luśerta la viv in tut i cuntinent.
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta