Ròsp

Da Wikipedia.
(Reindirizzamento da Rosp)

Provincia di Modena-Stemma.png Artéccol in dialètt mudnés Modena-Stemma.png

Articul in Miranduleś

Al rosp (Bufo bufo, rospo in italiàn) 'l è 'l anfibi più grand 'd Europa, infati al pól rivàr a 20 cm (śampi escluśi). 'L è na bèstia dimondi cumuna in Europa e in dl'Africa dal Nord-Ovest.

'L è prutet par la cunvesiòṅ ad Bèrna par la prutesiòṅ dla fauna minora.

un rosp cumuṅ

Anatumìa[modifica | mudéfica la surzéia]

La sò culurasiòṅ l'è marona, ch'la pól téndar al rusić, al stomag al dà sul bianc. La pèla l'è pina ad veruchi ch'i secernan dal sustansi lucinogini cuma la 5-metossi-N, N-dimetiltriptamina, la bufotenina e la bufalina.

Al pupili dal rosp i èṅ culgadi, 'l òć 'l è ramàa o ad culór d'l òr, mèntar in sal còl a gh'è du giandli padòtidi uvali.

un rosp ch'al vèn in avanti

I rosp meridiunai i tèndan ad èsar più grand e cun na pèla più "spinośa" e cun dal veruchi più marcadi.

Biulugìa[modifica | mudéfica la surzéia]

L'è na bèstia prevalentement nuturna, ad dè al ténd a nascónd'r-as in di buś e in di śbrag, sóta al prédi o in di sit riparàa da la luś. Quand 'l è in perìcul, al s mét in na pośa intimidatoria cun la tèsta a bas e al parti pusterióri alvadi. Rispèt al Bufo viridis al frequenta di ambiènt sut e al ténd a turnar sempar in dla stesa pucia 'd acqua par riprudur-as, dal vòlti faghend anc soquant km.

Durant chi spustament chè dimondi individuṿ i vènan masàa par al machini e 'l è par qual lè che al rosp al tènd a scumparir dal śoni in du al s è stablìi 'l óm.

Cumpurtament[modifica | mudéfica la surzéia]

A s nutris praticament ad tut quèl ch'a gh la cava a met'r-as in bóca: insèt prima da tut, pò lumaghi, bèg e picui invertebràa cuma i pól èsar i sorag.

I sò nemìg naturai i èṅ i sarpent, al bisi, i ris e, quand i èṅ ancora di girèṅ, i pés. Par furtuna al rosp i gh'aṅ sèg dal giandli velenóśi e quindi al s pól anc difendar o al s pól butàr in dl'acqua.

prim piaṅ 'd un rosp

Riprodusiòṅ[modifica | mudéfica la surzéia]

Dopa al letarg ad 'l Invèran, quand la taca la primavera, la partis la stagiòṅ di cupiament. Vers 'l inisi ad Mars, i rosp i vaṅ datèś a i sit riprudutiv (sulitament cors 'd acqua, pós o stagn) e i s tàcan al fémni ch'i èṅ dimondi più grandi. Dal vòlti a suced che i masć i èṅ acsè tant numeróś che lèlór i gh rèstan sechi sufucadi.

cuśa èṅ-i drèe a far chi du rosp chè?

La fémna la dèpòṅ 10.000 óṿ in dl'acqua a l'incirca in un curdóṅ gelatinóś, in cal mèntar al masć al i feconda.

Quand chi óṿ lè pò i s vrànan, i gnaràn fóra di muniscui bèstjulini negri acquatichi: i girèṅ. Lìlór i carsarà magnand par la magior part di alghi e di atar minuscui materiai urganic.

La temperadura dl'acqua in du i èṅ la detarminarà al temp dla metamorfośi: più a gh'è cald più a vól dir cha la pucia l'è drèe a sugàr-as.

A i girèṅ i gh crésan prima al śampi sóta e pò queli sovra. A cal punt chè, i tàcan a digiunar parchè al sò aparàa bucàl (e anc al stómag) 'l è drèe a trasfurmar-as: difati da univur i dvantarà d'insetivur.

La metamorfośi la dura oṅ o du dè: la coa la sparis e la servirà par dar-ag dl'energia par cumpletar al prucès e dvintar un rosp.


Animali della campagna emiliana (tradurre)Bèsti ed la campâgna emiliânaBisti d'la canpâgna emigliènaBèsti dla campagna emiglianaBesti d'la campâgna emiliana

anatranâderanàdranàdranàdör | barbagiannibarbagiânbarbazànbarbagiàṅ | bue | pidocchiopiōcbdòcpiôc'bdòc | bigattinobigatèinbègatèṅ | biscia / serpebésabessabéssabîssa | baco da seta / bombicebèigh da sèidabigàtbigâtbigàt | rosporôspbòtrospbòt | canecâncancâncan | capponecapòuncapåncapòuncapôn | cavallocavâlcavàlcavâlcavàl | caprachêvrachèvrachèvracrèva | cuculocóchcócchcócchcócch | conigliocunîn-cunéjcunéicunéj o cunèṅcunî | cornacchiacurnâciacurnacia | asinoêṣenèsenèsenèsen | apevrèspaevbêgaev | formicafurmîgafurmìgafurmìgaformìga | gallogâlgàlgalgàl | gallinagalèinagalénagaleinagalén'na | gattogâtgàtgatgàt | gazzagâzagaśa | grillogrélgrélgrilgrél | lupolòuvlauvluvlöv | ramarroingòrligùrramarligùr | leprelēvralivralevralëvra | chiocciola / lumacalumêgalumègalumagalumèga | lucertolaarzintèlalusértaluśertalusértla | maialenimêlporcgosèn | moscamòscamåscamoscamōsca | merlomêrelmèrelmerulmèrel | mulomólmóllmulmóll | talpatêlpamusåntalpamusön | porcellinonimalèinninénninetninén | ocaôcaócaocaóca | pipistrelloparpastrèlpalpastrèlpapastrèlpalpastrèl | topo / sorcio / rattopòundgapåndgasoragpôngö | farfallaparpâjaparpàiaparpajaparpàia | passeropâsrapàserpàserpàser | pettirossopetròspetros | pecorapēgrapigrapegurapigra | piccione / colombopisòunpizônclombpizôn | pulcepólgapólsapulsapólsa | ragnorâgnràgnragnràgn | rana / ranocchioranôcranòcranaranòc | ricciorésris | rondinerundanèinarundanénarundaninaröndanén'a | scarafaggiopanarâsascarafaś | tignola / tarmatêrmlatarmatarmatarma | tarlotarōltaroltaroltarol | tafanotavântavàṅ | tacchinopîttòchtoctòch | vaccavâcavàcavacavàca | volpevòulpavôulpvólpvôlpa | cicalasighêlazigalasicalazigala | zanzarasarabîgasinsàla | civettasfètlazvèttasivetazivètta