Clomb
Artéccol in dialètt mudnés ![]()
Al clómb (Columba Livia, colombo o piccione in italiàn) 'l è na bèstia ch'la fa part ad na famija 'd uśei cla cumprend 300 speci, 5 sotafamiji e 42 genar.
I sò muscui i èṅ dimondi putent e i gh permetan ad schivar in presia i ustacui, virand da n'atra banda.
[modifica] Distribusiòṅ e Habitat
Al dè 'd incòo, dal nostri bandi i clómb i vivan dapartut, in campagna e in sità. In general, i s càtan in tut al mond ad ecesiòṅ dal polo sud.
[modifica] Aspèt murfulògic
Al clómb 'l è lung 30-35 cm cun na vèrta alara ad 62-68 cm. La part da drèe sota gl'ali l'è bianca e l'è la più granda carateristica par cgnos'r-al. Al clómb al gh'à anc du linnìi negri ch'i cùran in sima a gl'ali griśi. La coa l'è burdata ad bianc. La testa e al còl i èṅ griśi blu scur in d'l adult cun di rifles smeraldèṅ. I òć i èṅ arans e i pólan esar burdàa da anei griś-bianc. Al śampi i èṅ rusastri.
'D aspèt simil a'l culumbàs (Colomba palumbus), a s diferensia da lò par:
- la mancansa ad maci bianchi intor'n al còl;
- al bèc brun e minga ros e śal;
- la mancansa dna linea bianca in sima a l'ala ch'al gh'à al culumbas;
- al grupòṅ bianc;
- la dimensiòṅ un pò più picula.
Al clómb al viv da tri a sinc an da selvadag, ma al pól scampar anc 15 an s'l è adumesticàa.
A n è minga facil arcgnosar al masć da la fémna (in gener, questa chè l'è più picula). Durant al curtegiament, al masć al gonfia al còl e al taca a rutear in tond da par lò mentar al tuba e pò a gh cur adrèe. Dimondi volti la fémna la scapa via o la vola luntan e al masć al resta lè cuma un bambos.
Durant 'l acupiament, al masć e la fémna i s tośan p'r al bèc e i s pigan al còl a vicenda dimondi volti infiṅ a quand la fémna la s mèt par tèra e al masć al gh salta insima in sla schina.
I clómb i covan i sò oṿ bianc, a du a la volta, par 21 dè: la fémna ad dè e al masć a la nòt. Quand i pulśèṅ i nasan, i magnan quel ch'i gh portan i genitor, pò i mucian al pèni e i volan via dal gnal dopa un mèś.
[modifica] Impat ambiental
Al fat che cal bèsti chè i èṅ soliti a vivan in gran numar in di arìi urbani al crea di problema dal punt ad vista igènic. Infàt i clómb i tèndan a purtar sèg dal malatìi periculośi anc par 'l óm.
A gh'è pò anc da dir che i sò escrement, acsè acid, i pólan cauśar di dan a'l custrusiòṅ e a i munument.
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta