Bègatèṅ

Artéccol in dialètt mudnés

Artìcul in Miranduléś

Al bègatèṅ (bigattino in itagliàn) 'l è la larva dla mósca ciamàda Sarcophaga carnaria.

A=testa B=cul 'd un bègatèṅ

na muciàda ad bègatèṅ ch'i èṅ drē a magnàr na caróggna

Descrisiòṅ

A s trata 'd un vèrum pìcul biancàstar (soquànt mm ad lunghésa e un par ad mm ad larghésa) che, durànt al cicclo ch'al vèṅ prima dla sò metamòrfośi, al magna la carna in putrefasiòṅ.

du móschi Sarcophaga carnaria ch'i ś daṅ da far

La Sarcophaga carnaria l'è vivìpara. Difàti la pògia al sò larvi in dla carna in putrefasiòṅ (animài mòrt, magnàr andâ da mâl, e via acsè...).

Chelōr i crésan pò in présia, in dal gir ad pòc tèmp i s fànan al gus e pò i vénan fóra trasfurmàdi in móschi.

I bègatèṅ i èṅ druâ dimóndi p'r andar a pés parchè i èṅ dal larvi ch'i scàmpan a lung (e i cóstan pòc) e i pés i gh vaṅ mat.

Miàśi

Se par diśgràsia a gh'is da sucédar ad mandàr śò viṿ chi bègatèṅ lè, a gh'è da star dimóndi atènt parchè a s và in a risć ad bcàr-as na miaśi in dal stómag. La larva la taca a magnàr i òrgan intèran d'l òspit, faghénd di taj dèntar ch'i faṅ dimóndi mal.

I pés però quést i n al sànan minga e, s'i gh la càvan a scampàr a 'l pescadór, pò i vaṅ incòntar a na bruta fiṅ! Difàti a s è vist gnir fóra di bègatèṅ da la bóca o d'l aṅ dal tròti mòrti da pôc.

Utilìśi

In madśìna legàla, p'r al fat che la Sarcophaga carnaria l'è 'n insèt necròfag, la s dróva par far-as n'idéa dla data ad mòrt 'd un cadàvar.

Imparvìst

S'a sa spapèla na mósca gravda ad cla rasa lè cun un masamóschi a sucéd da spés che pò i vénan fóra da la pansa vèrta un muć ad bègatèṅ viṿ ch'i tàcan a 'ndar in gir par cònt lōr. Quést a sucéd pròpria parchè l'è vivìpara (i putèṅ i gh crésan dèntar).

Animali della campagna emiliana (tradurre)Bèsti ed la campâgna emiliânaBisti d'la canpâgna emigliènaBèsti dla campagna emiglianaBesti d'la campâgna emiliana

anatranâderanàdranàdranàdör | barbagiannibarbagiânbarbazànbarbagiaṅ | buebòbàbòbà | pidocchiopiōcbdòcpiôc'bdòc | bigattinobigatèinbègatèṅ | biscia / serpebésabessabéssabîssa | baco da seta / bombicebèigh da sèidabigàtbigâtbigàt | rosporôspbòtrospbòt | canecâncancâncan | capponecapòuncapåncapòuncapôn | cavallocavâlcavàlcavâlcavàl | caprachêvrachèvrachèvracrèva | cuculocóchcócchcócchcócch | conigliocunîn-cunéjcunéicunéj o cunèṅcunî | cornacchiacurnâciacurnacia | asinoêṣenèsenèsenèsen | apevrèspaevbêgaev | formicafurmîgafurmìgafurmìgaformìga | gallogâlgàlgalgàl | gallinagalèinagalénagaleinagalén'na | gattogâtgàtgatgàt | gazzagâzagaśa | grillogrélgrélgrilgrél | lupolòuvlauvluvlöv | ramarroingòrligùrramarligùr | leprelēvralivralevralëvra | chiocciola / lumacalumêgalumègalumagalumèga | lucertolaarzintèlalusértaluśertalusértla | maialenimêlporcgosèn | moscamòscamåscamoscamōsca | merlomêrelmèrelmerulmèrel | mulomólmóllmulmóll | talpatêlpamusåntalpamusön | porcellinonimalèinninénninetninén | ocaôcaócaocaóca | pipistrelloparpastrèlpalpastrèlpipistrelpalpastrèl | topo / sorcio / rattopòundgapåndgasoragpôngö | farfallaparpâjaparpàiaparpajaparpàia | passeropâsrapàserpàserpàser | pettirossopetròspetros | pecorapēgrapigrapegurapigra | piccione / colombopisòunpizônclombpizôn | pulcepólgapólsapulsapólsa | ragnorâgnràgnragnràgn | rana / ranocchioranôcranòcranaranòc | ricciorésris | rondinerundanèinarundanénarundaninaröndanén'a | scarafaggiopanarâsascarafaś | tignola / tarmatêrmlatarmatarmatarma | tarlotarōltaroltaroltarol | tafanotavântavàṅ | tacchinopîttòchtoctòch | vaccavâcavàcavacavàca | volpevòulpavôulpvolpvôlpa | cicalasighêlazigalasicalazigala | zanzarasarabîgasinzela o sinsala | civettasfètlazvèttasivetazivètta