Scarafàś

Da Wikipedia.
Vai a: navigazione, Zerca

Provincia di Modena-Stemma.png Artéccol in dialètt mudnés Modena-Stemma.png

Articul in Miranduleś

Al scarafàś o scaravàś (Blattodea, scarafaggio in italiàn) 'l è 'n inset ch'al viv in tut al mond ad ecesiòṅ di pòl e di post sovra i 2.000 metar. Al blatti i s dividan in più ad 4.000 spèci e in 6 famiji.

la blatela urientala, un scarafaś negar dimondi frequent in dal cà ad campagna


Murfulogia [modifica]

Al blati i èṅ 'd inset picui (da 3 a 8 cm) e cun di culór anonim (négar, maròṅ). I scarafaś i gh'aṅ du anteni lunghi e a fil. I oć dal vòlti i n gh'enan minga ma quand i gh'è i èṅ dimondi svilupàa. Al ganasi i èṅ curti e rubusti.


Alimentasiòṅ [modifica]

La magior part di scarafaś 'l è fitofaga (i magnan di vetetai faghend lór di dan), univora (i magnan da tut) e saprogaga (a gh piaś la ròba marsa e ch'la pusa). Ucaśiunalment i pólan anc èsar carnivur.

la blatela germanica, un scarafaś marunsèṅ ch'a s càta in cuśina e ch'al pól vular


Dan causàa da i scarafaś [modifica]

La gint la cunsidera i scarafaś cuma 'd insèt malnét e ch'i incutan ribres e diśaǵ.

I scarafaś i pólan far du tip ad dan:

  • ecunomic parchè i vanan atac al magnar rendend-al inservibil.
  • sanitari parchè i portan sèg gerum e batèr.
la supella longipalpa, un scarafaś ciamàa anc blata di mobìi

I scarafaś i pàsan dimondi spes par di ambient malsan par spustar-as (fogni, tub, cès, rusc, etc...) e quindi i difondan i gèrm dapartut. Pò a gh'è anc da dir che cal bèsti lè i gh'aṅ al brut visi ad vumitar mentar i èṅ drèe a magnar quèl e anc ad cagar-gh insima. Al magnar acsè cuntaminàa al pól tacar dal malatìi a 'l óm cuma l'epatite A, la salmunelośi, la polio, al cagaròt e la malatia dal legiunari.


Animali della campagna emiliana (tradurre)Bèsti ed la campâgna emiliânaBisti d'la canpâgna emigliènaBèsti dla campagna emiglianaBesti d'la campâgna emiliana

anatranâderanàdranàdranàdör | barbagiannibarbagiânbarbazànbarbagiàṅ | bue | pidocchiopiōcbdòcpiôc'bdòc | bigattinobigatèinbègatèṅ | biscia / serpebésabessabéssabîssa | baco da seta / bombicebèigh da sèidabigàtbigâtbigàt | rosporôspbòtrospbòt | canecâncancâncan | capponecapòuncapåncapòuncapôn | cavallocavâlcavàlcavâlcavàl | caprachêvrachèvrachèvracrèva | cuculocóchcócchcócchcócch | conigliocunîn-cunéjcunéicunéj o cunèṅcunî | cornacchiacurnâciacurnacia | asinoêṣenèsenèsenèsen | apevrèspaevbêgaev | formicafurmîgafurmìgafurmìgaformìga | gallogâlgàlgalgàl | gallinagalèinagalénagaleinagalén'na | gattogâtgàtgatgàt | gazzagâzagaśa | grillogrélgrélgrilgrél | lupolòuvlauvluvlöv | ramarroingòrligùrramarligùr | leprelēvralivralevralëvra | chiocciola / lumacalumêgalumègalumagalumèga | lucertolaarzintèlalusértaluśertalusértla | maialenimêlporcgosèn | moscamòscamåscamoscamōsca | merlomêrelmèrelmerulmèrel | mulomólmóllmulmóll | talpatêlpamusåntalpamusön | porcellinonimalèinninénninetninén | ocaôcaócaocaóca | pipistrelloparpastrèlpalpastrèlpapastrèlpalpastrèl | topo / sorcio / rattopòundgapåndgasoragpôngö | farfallaparpâjaparpàiaparpajaparpàia | passeropâsrapàserpàserpàser | pettirossopetròspetros | pecorapēgrapigrapegurapigra | piccione / colombopisòunpizônclombpizôn | pulcepólgapólsapulsapólsa | ragnorâgnràgnragnràgn | rana / ranocchioranôcranòcranaranòc | ricciorésris | rondinerundanèinarundanénarundaninaröndanén'a | scarafaggiopanarâsascarafaś | tignola / tarmatêrmlatarmatarmatarma | tarlotarōltaroltaroltarol | tafanotavântavàṅ | tacchinopîttòchtoctòch | vaccavâcavàcavacavàca | volpevòulpavôulpvólpvôlpa | cicalasighêlazigalasicalazigala | zanzarasarabîgasinsàla | civettasfètlazvèttasivetazivètta