Tavàṅ
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś |
.svg){kind=small} Tavàṅ | |
 un masć ad tavàṅ | |
| Dominì: Eukaryota | |
| Rèign: Animalia | |
| Sòtrèign: Eumetazoa | |
| Ram: Bilateria | |
| Phylum: Arthropoda | |
| Subphylum: Tracheata | |
| Superclâsa: Hexapoda | |
| Clâsa: Insecta | |
| Sòtclâsa: Pterygota | |
| Coorte: Orthorrhapha | |
| Superórdin: Oligoneoptera | |
| Sesiòn: Panorpoidea | |
| Órdin: Diptera | |
| Sòtórdin: Brachycera | |
| Famija: Tabanidae | |
| Gènàr: Tabanus | |
| Sòrta: Tabanus bovinus, Linnaeus (1758) | |
.jpg)
Al tavàṅ (Tabanus bovinus, tafano in itagliàṅ) 'l è 'n insèt dìtar dla famìja di Tabanid.
Descrisiòṅ
[mudéfica la surzéia]Al sumìlia dimóndi a na mósca ma 'l è più tracagnòt e grand (al pōl rivàr a èsar lung fiṅ a 2,5 cm) ad culōr griś ch'al dà in sal śal e cun di òć grand.
Sōl al fémni i ciùcian via 'l sangṿ da 'l bèsti (e dal vòlti anc da i óm) a difarénsa di masć ch'i èṅ fitòfag (i màgnan la linfa e i sûg di fiōr). Quànd c'l insèt lè al punś al fà dimóndi mâł e la pèla dla vitma la s infìa tuta tacànd a far spiùra parchè al bśi dla bóca 'l è bèl grôs e al dà fastìdi a i nèruv. La fémna la pōl pùnś'r anc pasànd p'r i vistî parchè la s inśégna.
Cla bèstia chè la n dà minga in d'l òć quànd la vōla parchè la n s fà gnanc sintìr, dònca 'l è difìcil far a mènt quànd la mòrśga, un quèl ch'a sucéd sōl ad dè in tut al manéri.
Habitat
[mudéfica la surzéia]Al tavàṅ al viṿ a l'òra: in dal pastùri, in di prâ, in di bòsc, in di ciûś e in dal stali, pòst in du al pōl catàr al bèsti pîni ad sangṿ (cavai, vachi, tòr). La fémna dal tavàṅ la i culpìs da Maǵ a Agóst, specialmènt in di dè cald bujìnt e dimóndi umid.
Batàja cónt'r i tavàṅ
[mudéfica la surzéia]Batajàr cónt'r i tavàṅ 'l è impusìbil, a n gh'è gnint da far. I mutìṿ i èṅ qvist chè 'd sóta:
- A n s pōl minga far fóra 'l larvi purtànd-'s avànti c'n al lavōr;
- Al fat ch'i tavàṅ i sa sparpàjan dimóndi in d'l ambînt a rénd inùtil druàr di vlèṅ anc parchè i èṅ un perìcul par l'ària e par la tèra;
- A gh'è da vansàr ad pinsàr ad métar dal baréri parchè 'l insèt al vóla dapartùt in di spasi avèrt.
Par difénd'r-as a gh'è sōl da druàr di prudót da dar-'s adòs ch'i gh daṅ fastìdi par via 'd 'l udōr. Cla diféśa chè però l'è bòna sōl par 'l óm e minga p'r al bèsti anc parchè la vîṅ a custàr dimóndi. Inólt'r a s pōl anc druàr di vistî ciàr parchè al tavàṅ 'l è atràt da i culōr scûr.
Quànd a s vèṅ murśgâ, par far pasàr al dulōr e śgunfiàr al bugn, a gh'è da mét'r-ag insìma dal pumàti antistamìnighi e anc antibiòtighi.
Culegamènt estéran
[mudéfica la surzéia]Àtar prugèt
[mudéfica la surzéia]
Wikiquote contiene citazioni di o su Tavàṅ
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Tavàṅ
