Mèrda

Da Wikipedia.
Jump to navigation Jump to search

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś Emiliàn

Aldàm ad cavàl
Pét umàṅ in un lìcit
Cagadùri dna mósca
Al sis
Un „Pet waste station“ americàṅ par dascargàr-ag dènt'r i pét dal bèsti
Na scrìta su 'n mùr a Turén in dal 2016

La mèrda (da 'l latìn “Merda”) l'è 'l scart dal magnàr ch'al bèsti e 'l óm i càgan via dòp la digestiòṅ. I èṅ cgnusùdi anc cuma escremènt. I s fórman in dal budèli e i vènan fati andàr fóra p'r al buś dal cûl. Soquànti bèsti i n s fànan minga di prubléma a magnàr-i, cuma i caṅ[1], i cunèṅ[2] o i pìcui ad Koala ch'i màgn'n i pét mój 'd sò màdar. La mèrda la gh'à dènt'r incóra la mità dl'energìa ch'la gh'iva 'l magnàr a 'l inìsi.

La mèrda la gh'à 'n udōr daśgustóś asè ch'al s fórma in dal méntar ch'i àcid e i batēr dal budèli i dàsf'n al magnàr.

In soquànti parti dal mónd 'l aldàm dal bèsti ch'i màgnan l'èrba, cuma i cavài, i bóv o i drumedàri, al vèṅ druâ p'r muciàr sù dal carburànt méntar la mèrda filtràda da 'l canaléti la sarvìs par tiràr-ag via 'l gas metàṅ. In di Stat Unî a gh'è 'n uśdàł in Massachusetts ch'al paga la gint p'r avér la sò caca ch'la sarvìs p'r èsar strapiantàda in chi sugèt ch'i gh'aṅ di prubléma ad culìte ulsróśa[3].

La paròla mèrda la gh'à dimóndi sinònim ch'i s dróan a secónda di caś:

  • pét o caca o stròns (da 'l lungubàrd strunz): l'è 'n blòc ad mèrda “furmàda”, in gènar a fórma 'd salsìsa;
  • caghét o caghéta o cagòt o cagarèla: l'è la mèrda “lìquida”, minga furmàda bèṅ;
  • cagadùra o caganéla: l'è la mèrda fata in série, in gènar da dal bèsti cuma gl'insèt (mósca), al cavri, i sórag o i cunèṅ;
  • aldàm: l'è la mèrda dal bèsti tgnuda dacàt e fata scar cuma cuncìm par la tèra;
  • sis: l'è la mèrda mója dal bèsti, al sûg d'l aldàm, stramnàda in di camp par cuncimàr la tèra;

Cumpuśisiòṅ

La mèrda la mét insém dimóndi cumpunènt difarènt, tacànd da qvéi ch'i n s pōlan minga digerìr cuma la celulóśa e la cheratìna, pasànd pò p'r i scart di àcid gàstrig, da i fusfâ e da 'l cals ch'a gh vansa, dla fēl (ch'la gh dà 'l culōr), da 'l catàr, da 'l cèluli mòrti, da l'àqua (75% dal vulùm) e da i batēr.

'L è par cal mutìṿ chè che s'anc a n s magna piò a s caga pò listés.

Dal vòlti i mèdag i fànan far gl'eśàm di pét par védar s'a gh'è dal sangṿ lugâ dèntar[4] o par catàr di parasìta cuma la Giàrdia làmblia o la Tègna sólium. Anc al culōr di stròns a pōl ès'r un signàl 'd un mâł in cōrs.

Pruvèrbi e mōd ad dir

  • Póm còt, mèrda fata: magnàr di póm còt a dà na maṅ par vudàr-as
  • Èsar pîṅ 'd caca: èsar tròp burióś
  • Èsar mèrd: èsar spòrc e muśnènt
  • Dar-as dla caca: dar-as dgl'àri
  • Tgnir al pét: tgnir al muś
  • Ès'r un stròns: èsar na bruta parsòna
  • ’T 'l à da cagàr s't fus in bras a Dio!: At gh'à da pagàr-la par fòrsa
  • A vèrar 'n òm a s egh cata sempar dla mèrda: nisùn 'l è parfèt
  • I póm còt, 't in magn ùn, 't in cag ôt[5]: i póm còt i fan curar bén a vudàr-as
  • A meśdàr la mèrda, la pùsa[6]: méj an star lè a giràr e prilàr dal quistiòṅ delicàdi
  • Pistàr na mèrda: Quànd a s fà 'n brut śbali
  • (CARPŚ) Pistèr na squàia:[7] Fàr na figuràsa
  • (CARPŚ) Al gh'à un caràter ed merda!: ùn semp'r arbaltâ
  • (PRA) Mó có vót savér! A tzè gnan ed merda se tet chègh adòs!: ùn un pò nessi


«
...dai diamanti non nasce niente,
dal letame nascono i fiori...»
(IT)(Un pcóṅ dla canta Via del Campo ad Fabrizio De André 1967)
«
...dai diamànt a n'nas gnint,
da 'l aldàm a nas i fiōr...»


«
Viinet mēg sòtta un piir?... gh'è na mèrda da spartiir. Mè a la tàj cun la curtlèina, tè 't la magn cun la fursèina
(CARPŚ)(Na sirudèla carpśàna bèle sintìda da cal tèinp in piàsa.)
«
Vuoi venire con me sotto un pero?... C'è una merda da spartirci. Io la taglio col coltello, tu la mangi con la forchetta.»
(IT)


Quèi curióś

Culegamènt estéran

Nòti

  1. Mo parchè al caṅ al magna i sò pét?
  2. Mo parchè al cunèṅ al magna la sò mèrda? «'L è 'l sò istìnt ad scampàr. Ma a gh'è da far-ag cambiàr idéa»
  3. La banca dla caca la v paga p'r i vòstar pét (ch'i saràṅ strapiantâ)
  4. Sangṿ lugâ in dla mèrda: cànc'r o quèl àtar?
  5. (MUD) e (IT) "Proverbi, Modi di dire, Perle di saggezza, in dialètt mudnés", dl'Elena Pratizzoli, Parma, 2009, paǵ 44.
  6. (MUD) e (IT) "Il dialettario modenese 2, dal Giuseppe di Genova, Mòdna, 1995, paǵ 66.
  7. (CARPŚ) e (IT) In dal "Dizionario del dialetto carpigiano" ed Grasiàn Malagòli e Anna Marìa Ori, Mòdna 2011, a s escrìv: „Pistèer 'na quàaia.

Àtar prugèt