Buṣâna

Da Wikipedia.
C'l artìcul chè 'l è scrit in Arzân Emiliàn

Provincia di Reggio Emilia-Stemma.png Artécol in dialèt arzân Reggio Emilia-Stemma.png


BusanaBuṣâna
Busanacomune2.jpg
ComuneCmûn
Provincia Reggio Emilia.svg
Mirino.gif
[[Image:{{#if Busana-Stemma.png|Busana-Stemma.png|No-Stemma.png}}|100x142px]]
ProvinciaPruvînciaPruvèinsa
provincia di Reggio nell'Emiliaed Rèz
AbitantiAbitântAbitànt
(febbraio 2009fervêr dal 2009)
1 294
SuperficieMetradûraEstensiòun
(43 ab/km²)
30,39km²
AltitudineAltèsaAltèssa
855m
Pref.tel. / CAPPrefés e côdisPreféss e còdis
0522 / 42032
Cod.ISTAT/catastoCod.ISTAT/catâstCod.ISTAT/catàst
035007 / B283
CoordinatePuṣisiòunPusisiòun
Nome abitantiNòm di abitànt
BusanesiBuṣanèiṣ
Santo patronoSânt prutetòurSànt prutetór
(13 ottobre13 d'utōber)
San Venanzio di ToursSân Venânsi
FrazioniVéliFrasiòun
Cervarezza, Marmoreto, Nismozza, TaladaCervarèṣa, Marmurēt, Nismòsa, Talêda
Comuni contiguiCmûni ṣvinântCumùn tachèdi
(nord) Castelnuovo ne'Monti, (est) Villa Minozzo, (sud) Ligonchio, Collagna e (ovest) Ramiseto(mezanôt) Castelnōv di Mûnt, (matèina) Véla Mnôs, (mezdé) Ligûnchi, Culâgna e (sira) Ramṣèit
Sito istituzionaleSît dla cmûnaSit dal cumùn
SindacoSéndechSéndech
(08/06/09)
Alessandro Govi
Tel. comuneTel. cmónaTel. cumùn
0522-891120
Email comuneEmail cmónaEmail cumùn

Evoluzione demograficaCambiamèint dal nómer di abitânt int al tèimpCambiamèint dal nómmer di abitànt in dal tèimp

(anno)(ân)(àn)
(abitanti)(abitânt)(abitànt)
1861
1 442
1871
1 529
1881
1 685
1901
2 025
1911
2 311
1921
2 256
1931
2 271
1936
2 233
1951
2 107
1961
1 860
1971
1 571
1981
1 594
1991
1 405
2001
1 352
2007
1 290
2009
1 294
Dati Nómer ed l'Nómmer ed l'ISTAT - elaborazione grafica Wikipedia.- grâfica ed la Vichipedèia.- gràfica dla Vichipèdia.

Buşâna (Busana in italiân) l’é un cmûn ed 1.294 abitânt ed la pruvîncia ed Rèz. L’é a 57 km da Rèz insém a la Strêda Statêla 63 dal Pâs dal Cerēto vêrs al pâs.

Stòria

Al nòm Buṣâna al deṣgniré dal nòm 'd un pôpol, i "Busii", che stêven ind al teritôri préma ed la cunquésta rumâna (da còl a deṣgniré ânch al cognòm Bucci incòra incō ṣparpagnê in sté zôni). A's gh'à nutési ed 'na “Cappella di Busiana” in 'n elèinch dal 1070 ed bèin che la Cēṣa ed Rèz l'à dê al Marchèiṣ Bonifacio ed Canòsa. Al castèl, fât tirêr só da i Canòsa, (che incō a gh'ermâgn sōl al ricôrd) l'é stê cunquistê da i Cûnt Dalli pôch dôp al 1200. I Cûnt Dalli, che deṣgnîven da la Garfagnâna, àn utgnû sōl int al 1442 l'arcgnosimèint ed la proprietê dal fèdev dal Dóca ed Mòdna Lionello d'Este e n' în armêṣ padròun fîn al 1577, pó al teritôri ed Buṣâna l'é dvintê fèdev dal Marchèiṣ Galeazzo Gualenghi ed Frêra, pó di Marchèiṣ Zambeccari Zanchini ed Bològna fîn al peréiod napoleònich. L'é turnê cmûn indipendèint int al 1815 cun giuriṣdisiòun insém al teritôri ed Culâgna e pêrt ed còl ed Ramṣèit, fîn al 1859. Int al 1920 un teremôt l'à fât dimòndi dân, in cl'ucasiòun a s' tridê dal tót j ûltem rèst ed l'antîgh castèl, insém al ruvîni è stê tirê só,int al 1932, la cēṣa ed Sân Venansio. Purtrôp ânca al Furtèin dal Sparavâl, fât tirêr só da Francesco IV a guêrdia ed la nōva strêda dal Cerēto (1828/1843), l'é incô ridòt a un rutâm.

Al teritôri e al turîṣém

A i pē dal Mûnt Vintâs, ind al cōr ed l'Êlt Apenèin arzân cun i bōregh antîgh i pió bê e dmèj tgnû dal Pêrch Nasionêl ed l'Apenèin Tôsch-Emiliân, cme Nişmòsa, Cà Ferrari e Cà Manari. A Buṣâna la centrêla dal Pêrch dal Gigânt, ch'l' interèsa tót al crinêl arzân. Al teritôri dal cmûn, ch' al sè ṣvilópa da i 500 m.i.l.m. dal fióm Sècia, fîn a i 1727 m. dal Mûnt Vintâs, réch ed bôsch ed carpanèin, sèr e rorèla, la grânda distèiṣa di bôsch ed castâgn fîn a rivêr, pió in êlta, a la fâza e al stasiòun ed pinêri; cun tóti al bèsti salvâdghi ch'în un arciâm interesânt cun: caveriōl, cêrev, cinghiêl, muflòun, fêlch e pujâni. Preṣèint ânch al lōv ch' l' é turnê a 'd èsregh in zôna ch' j ûltem ân ché. Ind al teritôri a gh'é ânch 'na rêda fésa ed sintêr bèin segnalê e preparê, che dân la pusibilitê ed bèli caminêdi dèinter al silèinsi dóve amirêr dal vésti ed rêra belèsa, 'n' interesânta caminêda l'é còla ch' la partés dal cèinter ed Buṣâna a la và zò int al lèt dal Sècia e dôp trî chilômeter amirêr dal muntâgni ed gès gnûdi fôra ind la préma època ed véta ed la tèra ( pió ed 200 miliòun d'ân fà). Sté ròci, tr'al pió antîghi ed l' Apenèin, în ciamêdi evaporitiche perché a s'în fâti cun la ṣvapurasiòun ed grôsi quantitê ed sêl da antîghi lagûni custêri, in 'n ambiĵnt, marèin, dimòndi divêrs da còl dal dé d'incō, muntanêr, de sti pôst. Sté parèidi dréti e a strapiòmb ind al lèt dal fióm e êlti divêrs mēter, se vésti da tâch es vèden di strêt cun divêrsi sfumadûri ed culōr, a cûrvi e beṣabôga, al sèmbra quâṣi pastōṣ.

A gh ‘ é incòra ‘na sèria ed mulèin che funsionêven fîn a soquânt tèimp fà, fra quisché a’s pōlen arcurdêr: a Talêda al Mulèin dal Rôst e a Cervarèṣa al Mulèin Canōva (insém a la strêda ch ‘ la pôrt a Ligûnchi un pô préma dal pûnt insém al Sècia) al Mulèin dal Chiûṣ, al Mulèin dal Gurgòun, e al Mulèin Mezchèl che în dal vèiri testimuniânsi ed l’archièta dal castâgni ch’ es fêva in un teritôri ch’ al gh’îva e ch’al gh’à incòra di belésim e lêregh castagnêt. Buṣâna la gh’à ‘na lònga tradisiòun ed la cûra cun al j âcvi; atâch a Cervarèṣa da arcurdêr al Pârco Flora cun aṣvèin al fûnti ed Sânta Luséia, dóve a gh’é un stabilimèint per la cûra ed l’âcva e ânca n’indóstria dóve a vîn imbutiliê la famôṣa âcva ch’ la vîn fôra da i fiânch dal Mûnt Vintâs, in funsiòun da j ân sinquânta. ‘N’ êtra ativitê ind la zôna l’é la lavurasiòun dal sóver ch’ la deṣvîn da ‘na tradisiòun antîga: impurtê da i pastōr e da i buscajôl quând turnêven indrê, dôp avèir pasê l’invêren in Marèma e in Corsica cun al bèsti, al sóver al gn’îva lavurê in istê dal faméj.

D’arcurdêr ânca: l’Uratôri ed S. Maria Madalena, insém al Vintâs a 1.500 mêter d’altèsa, ch’ l’ é stê prubabilmèin un antîgh pôst per dòni ruméti e ch’l’é l’arîv ‘ d un tradisionêl pelegrinâg a la fîn dal mèiṣ ed lój, Cerwood al prém Pêrch ‘d Avintûri 'd l' Emélia Rumâgna, e la fîn l’ Uservatôri Astronômich.

Dal fotograféi

Materiêl pr'andêregh in fònda

(manca)Lésta di léber e documèint impurtântLésta di lébber e documèint impurtantBibliografia ed opere di riferimento:

Léber.png
  1. Eugenio Farioli - Bosco e castagno in una comunità dell'Appennino reggiano: Busana tra 800 e 900 - Università degli studi di Bologna, Facoltà di Economia e Commercio. A.a. 1988-1989.
  2. Busana: Guida turistica. - Busana : Amministrazione Comunale, 1995.
  3. Insediamento storico e beni culturali : Appennino Reggiano : Comuni di Baiso, Busana, Carpineti, Cas. - Amministr. prov. Reggio Emilia, 1988
  4. Busana. - Unione Comuni Alto Appennino R., 2003