Sècia

Da Wikipedia.
C'l artìcul chè 'l è scrit in Arzân Emiliàn

Provincia di Reggio Emilia-Stemma.png Artécol in dialèt arzân Reggio Emilia-Stemma.png

Stâtva dal Sècia a Rèz[1]

Al Sècia l'è un fióm impurtânt ed l’Êlta Itâlia ch’al cór per la grân pêrta inEmélia-Rumâgna e, ind al pès finêl, in Lumbardìa.
L'é per lunghèsa (172 km), bacîn e purtêda mèdia (42 mc/sec), al principêl fiôm, a dréta, ch’al và a dêr ind al Po dôp al Tanêr.
Al só bacîn (lêregh 2.292 km²) l'è ‘na curiositê perché l'è cumpâgn, cme destèisa, a cól dal Panêr.

Al cōrs dal fióm

Al nâs dal' Êlp ed Sucîş insém a l’ Apenèin tôsch-emiliân in pruvîncia ed Rèz, mìa luntân dal Pâs dal Cerēto; al và vêrs mezanôt e, a partîr da la zûnta dal j âcvui di turèint Dôl e Dragòun (ch’al sucêd atâch a Srédel), al cumîncia a sgnêr i cunfîn tr’al pruvînci ed Rèz e Mòdna.
Al rîva pó ind la Pianûra Padâna in pruvîncia ed Mòdna, atâch a Sasōl drèe da la Végia, al mêt insém a l’ j âchev dal Treṣnêr atâch a Rubēra, e al pâsa d’aréint a la zôna ôvest 'dla sitê ed Mòdna.
D’ed ché al ralèinta e al cór a besabōga lòngh un lèt quacê d’êrsen, al bâgna al cmûn ed Cuncôrdia e dôp al fà al só ingrès, ind la pêrt finêla dal só cōrs, in Lumbardìa.
Ché al bâgna Quistèl e al và pó a dêr ind al Po apèina ûn pô a mezdé ed Mântva a Mirasôl ed Sân Bendèt Po, atâch al pôst in dóve al Mîncio al và a finîr int al Po.

La purtêda dal j acqui

Cme tót i cōrs d'âcva dal nôstri muntâgni al Sècia al pâsa dal grând sót d’ istê a grôsi pîni in premavèira e mâsma in avtûn.
In cunfrûnt a ch’j éter fiôm dal nôstri muntâgni che vân a dêr in dal Po as fà nutêr pr ‘al só purtêdi bundânti in premavèira (qualitê cumpâgn al Panêr) grâsia a l’ j impurtânti anvêdi che vînen zò, per grân pêrt ed l 'ân, ind la zôna in dó al nâs.
Al vôda, in dóve a gh’é al sbòch ,42 mc/sec ed purtêda, la pió êlta (tgnû fôra al Tanêr) tra i fióm ed dréta che vân a dêr ind al Po.
Al sô pîni avtunêli, in mâsma prepotèinti e lidgôsi (che, in chês fôra dal nurmêl, pōlen rivêr ânca a grandèsi d’ed sōver a i 2.000 mc/sec.), vînen in pêrta controlêdi ind al pcòun préma ed Mòdna da un complichê sistèma ed câsi de slerêgh.

I turèint che vân a dêr ind al Sècia

I principêl turèint che vân a dêr ind al Sècia j ‘n:

Curiositê

Al cōrs a mezanōt ed la Via Emélia l’à patî dimóndi cambiamèint: as pèinsa che in època rumâna al pasés pió a sira d’incô fîn a Cavès, pó al cambiêva diresiòun a la brósca a matéina e l’andêva a fînir ind al Po a Bundèin. Cun i lavôr purtê avânti dal 1288 al 1360 l’è stê ublighê ind al lèt dal dè d’incô, atravêrs un pât fr’al sitê ed Pèrma, Rèz, Mòdna, Mântva e Frêra l’é stê dê, in virtó ed còsta lêansa, al nòm al paèiṣ ed Cuncôrdia insém al Sècia ch’a’s câta apûnt insém al Sècia.

Al só nóm latèin lê Sicla, e l'é curiôs nutêr che l'è maschîl pr’ i arsân (al Sècia) e feminîl pr’ i mudnèiṣ (la Sècia).

Materiêl pr'andêregh in fònda

(manca)Nôti de spiegasiòun ed la pâginaNôti in fònd a la paginaNote a piè di pagina:

Ṣbrujâs.png
  1. L'é insém a 'n' êla dal pûnt dal Cróstel, la deṣvîn da la Règia ed Rivêlta in dóve la gh'êra bèlo int al 1754. Insèm a còli dal Cróstel e dal Panêr la fêva pêrta dal gróp de stâtvi d' urnamèint dal pêrch ed la Véla. Soquânt avtōr la dân fâta da Giovan Battista Bolognini.