Rumên

Da Wikipedia.
C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś Emiliàn


«
Toate fiinţele umane se nasc libere şi egale în demnitate şi în drepturi. Ele sunt înzestrate cu raţiune şi conştiinţă şi trebuie să se comporte unele faţă de altele în spiritul fraternităţii.»
Rumên(Dichiarasiòṅ universàla di dirìt ad 'l óm,1948)
«
Tut i èsar umàṅ i nàsan lìbar, cumpàgn in di dirìt e dégn a la stésa manéra. I gh'àṅ la raśòṅ e 'l giudìsi e i gh'aṅ da cumpurtàr-as da fradèi 'l un cun c'l àtar.»
(MUD)


I pòst in du a s dascór al Rumên
I dialét dal Rumên
Al più vèć scrit in Rumên, al Neacșu's letter

Al Rumên (da lōr: Română) 'l è na léngua rumànśa ch'a s dascór in dla Rumanìa (e in di àtar pòst lè datéś cuma la Muldàvia) da 26 migliòṅ ad parsòni a 'l incìrca, anc se pò al léngui imparentàdi, a dir-la tuta, i èṅ pò quàtar: al Rumên (cgnusû anc cuma Dacurumên), 'l Arumên, al Meglenorumên e 'l Istrorumên. Al Muldàṿ 'l è cundiserâ da 'l Ethnologue cuma al Rumên cun 'n àtar nóm.

Alfabét

Al Rumên al gh'à sèt vucàli, sinc cumpàgni a 'l Itagliàn (A I U e E O saràdi) e dū difarénti: la saràda sentràla ɨ e quéla ad mèś saràda ə. Anc al cunsunànti i èṅ cumpàgni asè, a part i funéma ʒ e h.

'L alfabét al gh'à 31 létri.

Létra IPA Nòta
a a
ă ɘ la pâr la Schwa dal Tedèsch
â ɨ un sòṅ a mèś fra I e U •
b b
c k, ʧ cumpàgn a 'l Itagliàṅ e a 'l Miranduléś: palatàl prima 'd I e E (eś. Ciòsa) o sinò sèmpar velàr (eś. Còl)
d d
e e
f f
g g, ʤ cumpàgn a 'l Itagliàṅ e a 'l Miranduléś: palatàl prima 'd I e E (eś. Gèra) o sinò sèmpar velàr (eś. Gusàr)
h h, muta prima 'd I e E l'è cumpàgna a 'l Itagliàṅ e a 'l Miranduléś (muta) o sinò la s lèś cuma la H d'l HAT d'l Inglés
i i, j
î ɨ cumpàgn a â ma a sa scrìv acsè a 'l inìsi o a la fiṅ dla paròla
j ʒ cuma la GE ad garaGE in Italiàṅ •
k k sōl in dal paròli ch'i rìvan da 'l èstar
l l
m m, ɱ
n n, ŋ
o o
p p
q q sōl in dal paròli ch'i rìvan da 'l èstar
r r
s s
ş ʃ cuma SC ad SCI in Italiàṅ
t t
ţ ʦ cuma Z 'd oZio in Italiàṅ
u u, ɯ
v v
w v sōl in dal paròli ch'i rìvan da 'l èstar
x ks cuma X 'd Xilofono in Italiàṅ
y i sōl in dal paròli ch'i rìvan da 'l èstar
z z S sunòra cuma Śéndar o Śnòć in Miranduléś

Gramàtica

I nóm i gh'àṅ tri gènar: masć, fémna e nèutar e i artìcui determinatìṿ i s métan in fónd. Al Rumên al gh'à dal diclinasiòṅ p'r i caś Datìṿ, Genitìṿ e Vucatìṿ, difarént da 'l fórmi p'r al Numinatìṿ e 'l Accusatìṿ.

Soquànt eśèmpi

"Rumên" (parsòna): "Român"
"A t salùt": "Salut" o "Salutare" o "Bună"
"Cuma stà't?": "Ce mai faci?" o "Cum eşti?" o "Cum stai?"
"Arvéd'r-as": "La revedere"
"A sa vdém": "Pa" o "Ne vedem"
"Par piaśér": "Vă rog"
"A m daspiàś": "Îmi pare rău"
"A t ringràsi": "Mulţumesc" o "Mersi"
"Sè": "Da"
"Nò": "Nu"
"A n capìs minga": "Nu înţeleg"
"In du è'l al bagn?": "Unde este baia?"
"Dascór-at spagnōl?": "Vorbeşti spaniola?"
"Dascór-la (Lē) spagnōl?": "Vorbiţi spaniola?"
"Cumplimènt": "Felicitări"
"In du và't stasìra?": "Unde mergi în seara asta?"
"Mè a 'rmagn a cà, a gh'ò da far dimóndi quèi": "Eu rămân acasă, am atâtea lucruri de făcut"
"A t vój bèṅ": "Te iubesc"
"Andém a lauràr": "Să muncim"
"A s sintém": "Ne mai auzim"
"cuntènt": "fericit"
"far": "face"
"dir": "zice"
"làgarma": "lacrimă"
"cà": "casă"
"frēn": "frână"
"mònt": "munte"
"èsar": "fi" (sunt, eşti, este, suntem, sunteţi, sunt)
"avér": "avea" (am, ai, are, avem, aveţi, au)