Califòrgna
| C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś |  |
La Califòrgna (California in Inglés) 'l è 'n stat di Stat Unî nâ al 9 ad Setémbar dal 1850 ch'al s cata in dla còsta òvest dal paéś. La sò capitàla l'è Sacramènt cun Los Angeles, San José e San Francisco atri sità impurtànti, tuti cun da piò 'd un migliòṅ 'd abitànt. L'è cgnusùda anc cuma The Golden State (Al Stat d'l Òr, par via dla casa a 'l òr dla mità dal 1800) o anc cuma The Sunshine State (Al Stat dal Sōl, par via dal sò tèmp bèl). La sò siggla pustàla l'è CA.
Cun i sò 37.253.956 abitànt (dat dal Luj dal 2010), la Califòrgna l'è al stat americàṅ cun più abitànt ad tut.
Al stat 'l è famóś p'r al sò risć sìśmic dimóndi élt parchè l'è pîna ad faj, cuma qvéla ad Sant Andarìn. Soquànt studi dal 2005 i dìśan ch'a gh'è 'l caś prubàbil ch'a gh pòsa vgnir un taramòt dimóndi fòrt (da lōr ciamâ The Big One, Qvél grand) in di pròsim trént'an.
Geugrafìa
Davśèṅ a lē i s càtan: 'l Òregon a nòrd, al Nevàda e l'Ariśòna a èst, al Mèsic a sud e 'l Ucéan Pasìfic a òvest. La sò superfìsi l'è ad 423.970 km², la tèrsa più granda dal paéś dòp l'Alàska e 'l Tèxas.
Al sò muntàgni più famóśi i èṅ qvéli dla Sierra Nevada cun al Mónt Whitney ad 4421 mètar e al Parc Nasiunàl 'd Yosemite. Al furèsti i la quàcian bèṅ rivànd a 'l 45% in tut.
I gh'èṅ anc di deśèrt cuma 'l Mojave o la Death Valley (La val dla mòrt).
Pupulasiòṅ
La pupulasiòṅ califurgnàna l'è dimóndi misćia. P'r al cinsimènt dal 2010 la ś divìd acsè:
- 40,1% biànc minga ispànig
- 37,6% ispànig (in gènar mesicàṅ)
- 13,0% aśiàtic
- 6,2% afroamericàṅ
- 4,9% misć
- 1,0% indiàṅ americàṅ
- 0,4% hawaiàṅ e àtar pòpui dal Pasìfic
Pulìtica
La Califòrgna 'l è 'n stat ch'al strica 'l òć a la sinìstra da dimóndi tèmp (specialmènt par gl'elesiòṅ dal presidènt in dua la vìns lè da 'l 1992) ma l'è anc stàda bòna ad far andàr sù di guvernadōr republicàn cuma Ronald Reagan e Arnold Schwarzenegger. Qvél 'd adès, da 'l 2011, 'l è Jerry Brown dal Partî Demucràtic.
