Tèvla ed sìmbol matemàtic per data 'd introdusiòun
Artéccol in dialètt mudnés
'L elèinc in dla tèvla chè drē al mèt in parèda soquànt sìmbol specìfic druê tùt i dè in dla matemàtica, mìs in fila per la data ch'i ìn stê druê per la prìma volta.
Symbol |
Nòm | Data dal prìm druamèint | Prìm avtōr a druèr-el |
|---|---|---|---|
+ |
sègn più | a 'l incìrca 1360 (abreviasiòun dal latèin et ch'al parìva al sègn "più") | Nicole Oresme |
− |
sègn méno | 1489 (prìma aparisiòun dal sègn "méno", e anca prìma aparisiòun dal sègn "più" in dla stampa) | Johannes Widmann |
√ |
sìmbol raìśa (per raîś quèdra) | 1525 (sàinsa al vìncol in sìm'a 'l radicànd) | Christoff Rudolff |
(…) |
parèinteś (per tōr insèm di quêl) | 1544 (in dal nóti scrìti a màṅ) | Michael Stifel |
| 1556 | Niccolò Tartaglia | ||
= |
sègn 'd uguêl | 1557 | Robert Recorde |
× |
Sègn ed moltìplica | 1618 | William Oughtred |
± |
sègn più-méno | 1628 | |
∷ |
sègn ed proporsiòun | ||
n√ |
sìmbol radichêl (per raîś n-éśma) | 1629 | Albert Girard |
< > |
sègn ed diśuguagliàṅsa (sègn minōr e sègn magiōr o più grand) | 1631 | Thomas Harriot |
xy |
scritùra cìca in élta (per i esponèint) | 1636 (druènd i nùmer romàṅ cìc lè in élta) | James Hume |
| 1637 (in dla forma modèrna) | René Descartes | ||
√ ̅ |
sìmbol dla raìśa (per raîś quèdra) | 1637 (col sìmbol dal vìncol in sìm'a 'l radicànd) | Cartèśi |
% |
sègn persentvêl | a 'l incìrca 1650 | mìa cgnusû |
÷ |
sègn ed diviśiòun (obēl) | 1659 | Johann Rahn |
∞ |
sègn edl infinî | 1655 | John Wallis |
≤ ≥ |
sègn 'd diśuguagliànsa mìa strìca (sègn ed minōr o cumpâgn e sègn ed magiōr o cumpâgn) | 1670 (col sègn edl uguêl oriśontêl in sìm'a quêl edla diśuguagliànsa invéci che sòta) | |
| 1734 (c'n un dòpi sègn oriśontêl sòt'a quêl dla diśuguagliànsa) | Pierre Bouguer | ||
d |
sègn diferensiêl | 1675 | Gottfried Leibniz |
∫ |
sègn integrêl | ||
: |
du pùnt (per la diviśiòun) | 1684 (deśgnû da 'l druamèint di du pùnt p'r indichèr el frasiòun, fîn da 'l 1633) | |
· |
punt in dal mêś (per la multiplicasiòun) | 1698 (fórsi deśgnû da n'abitùdin dimòndi antìga ed druèr al punt in dal mêś per divìder di nùmer eśvèin) | |
⁄ |
bara ed diviśiòun | 1718 (deśgnùda dala bara oriśontèla ed frasiòun, invintèda dai Àreb in dal 12śum sécol) | Thomas Twining |
≠ |
sègn ed diśuguagliànsa (mìa cumpâgn a) | mìa cgnusû | Leonhard Euler |
∑ |
sìmbol somatòria | 1755 | |
∝ |
sègn ed proporsionalitê | 1768 | William Emerson |
∂ |
sègn ed derivèda parsièla (o delta 'd Jacobi) | 1770 | Marquis de Condorcet |
x′ |
sìmbol prìm (per derivèda) | Joseph Louis Lagrange | |
≡ |
sègn 'd identitê (per na relasiòun ed congruèinsa) | 1801 (prìma aparisiòun stampê; prìma druê in di scrìt personêl ed Gauss) | Carl Friedrich Gauss |
[x] |
pêrt intéra | 1808 | |
∏ |
sìmbol ed prodòt | 1812 | |
! |
fatoriêl | 1808 | Christian Kramp |
⊂ ⊃ |
set inclusion signs (subset of, superset of) | 1817 | Joseph Gergonne |
| 1890 | Ernst Schröder | ||
|…| |
notasiòun ed valōr asolû | 1841 | Karl Weierstrass |
| determinànt ed na matrìśa | Arthur Cayley | ||
‖…‖ |
notasiòun dal matrîśi | 1843 | |
∇ |
sìmbol nabla (per i vetōr diferensiêl) | 1846 (prìma druê da 'l Hamilton c'ma sègn uvradōr ed frèśi generèli) | William Rowan Hamilton |
∩ ∪ |
sègn 'd intersesiòun e 'd uniòun | 1888 | Giuseppe Peano |
∈ |
sègn 'd incluśiòun (matemàtica) (’l è 'n elemèint ed) | 1894 | |
∃ |
quantificadōr eśistensiêl ("a gh'è") | 1897 | |
ℵ |
sìmbol edl àleph (per nùmer tràṅsfinî) | 1893 | Georg Cantor |
{…} |
parèinteś gràfi (per scrìver i insèm) | 1895 | |
ℕ |
"N" maiùscla grasèta filetèda (per 'l insèm di nùmer naturêl) | Giuseppe Peano | |
· |
middle dot (for dot product) | 1902 | J. Willard Gibbs? |
× |
multiplication sign (for cross product) | ||
∨ |
diśgiunsiòun lògica (o, vel, OR) | 1906 | Bertrand Russell |
(…) |
matrices notation | 1909 | Gerhard Kowalewski |
[…] |
1913 | Cuthbert Edmund Cullis | |
∮ |
contour integral sign | 1917 | Arnold Sommerfeld |
ℤ |
Blackboard bold capital Z (for integer numbers set) | 1930 | Edmund Landau |
ℚ |
Blackboard bold capital Q (for rational numbers set) | ||
∀ |
universal quantifier (for all) | 1935 | Gerhard Gentzen |
∅ |
empty set sign | 1939 | André Weil / Nicolas Bourbaki[1] |
ℂ |
Blackboard bold capital C (for complex numbers set) | 1939 | Nathan Jacobson |
→ |
arrow (for function notation) | 1936 (to denote images of specific elements) | Øystein Ore |
| 1940 (in the present form of f: X → Y) | Witold Hurewicz | ||
⌊x⌋ |
integral part (a.k.a. floor) | 1962 | Kenneth E. Iverson |
∎ |
sègn dla fin dal discōrs (tombstone) | 1950 | Paul Halmos |
Vōś lighèdi
Colegamèint estèren
- La pâśna "Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics" dal Jeff Miller in dal sît Mathword.