Wolfgang Amadeus Mozart

Da Wikipedia.
C'l artìcul chè 'l è scrit in Carpśàn Emiliàn
Al grup muśichêl dla famìja Mośart mèinter ch' i sòunen a Parì, ind un disègn 'd metê Setsèint dal Carmontelle
Al Mòśart in 'n artràt 'd inìsi Otsèint dla pitōra Barbara Krafft
Al Mòśart ragasól, drē a sunèr in 'n artràt mèinter ch'l era in Itàglia a Veròuna
La só firma
'N artràt dla famìja Mòśart dop che la mèder l' era morta e la s vèd in dal quèder in élta

Al Wolfgang Amadeus Mozart, ch' al s ciamèva p'r intér Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart, (Selśbùrg, 27 de śnêr 1756 - Vièna, 6 'd disèmber 1791), 'l è stê ùn di piò famóś cumpusidōr e sunadōr edla stòria dla mùśica, austrìec, mìster dal Clasicìśum.

Biugrafìa

Al Mośart (ciamê dai amìg "Wolfi" e anca Wolferl") 'l era nê a Selśbùrg da 'l Lèopold e da l' Anna Maria Mozart. Al pèder Lèopold 'l era 'n viulinìsta cgnusû e anca 'n cumpuśidōr a 'l dipendèinsi dl Arsivèscuv ed Selśbùrg Anton von Firmian.
Al śòven Mośart al feva vèd'r al só grand talèint per la mùśìca infin da cìc: 'l imparèva a sunèr al sèmbel e pò 'l viulèin a trī u quàt'r an, tulènd 'l eśèimpi da 'l pèder e anca da la surèla piò granda, la Maria Anna, sunadōra anca lē; al cumpunìva un minuèt e 'n pês per piò strumèint a sē an, e al gh' ìva cla capasitê 'd arcgnùs'r el nòti da per lōr che, in dal camp muśichêl, a s ciàma "avér-eg 'l urèć asolû".
C'n al vèder che 'l fiōl 'l era acsè geniêl, al pèder Lèopold al al purtèva acsè cichìn da 'l Prìnsip Eletōr 'dla Bavéra Masimiliàṅ III per fèr'gh-el scultèr a sunèr; soquànt méś piò terd, al putèin al vgnìva preśentê a Vièna a l' Imperadōra Marìa Teréśa 'd Avstrìa. Vers al 1763, al pèder al tóś dal tèimp lìber dai só impègn ed lavōr p'r andèr insèm a la famìja, a fer cgnùs'r e scultèr sunèr al ragasōl in di salòt piò aristocràtic edl' Evròpa 'd cal tèimp lè, cùm' a Mòneg, Avgùsta, Stuchèrda, Mannheim, Magònśa, Francfòrt, Brusèl e Parì, pò Londra, L'Aja, Àmsterdam, Parì, Liòun e la Svìsra. In cal perìod ed viàś chè, al ragasól Mòśart al cgnùs al Johann Schobert a Parì, e 'l Johann Christian Bach, fiōl dal Johann Sebastian Bach, a Londra: la só imaginasiòun e 'l interèsi p'r al camp muśichêl al crès dimòndi e 'l gh' la chèva anc ed cumpòner el primi Sinfunìi, el numer 17 e 19 dal Catàlog Köchel, dop che dal Sunèdi per sèmbel. Turnê a cà dop trī an ed viàś per l' Evròpa, al ragàs al s mèt a studièr cun piò chelma e 'l cumpòun dagli ètri ōvri, cuma Die Schuldigkeit des ersten Gebotes ('L ôblìg dal prìm cumandamèint) dal 1767, l' ōvra Apollo et Hyacinthus (1767) e dagli ètri.
In dal 1768 al Móśart al vin in Itàglia in dû 'l s fà cgnùser in del só grandi capasitê muśichèli, mèinter ch' al va avànti a scrìver dimòndi cumpuśisiòun. In dal 1772, mort 'l arsivèscuv ed Selśbùrg Anton von Firmian, i Mòśart pèd'r e fiōl i armàgnen a 'l dipendèinsi anca dal nōv arsivèscuv Colloredo, mo al Wolfgang al gh' à d' adatèr i só scrìt muśichêl a 'l cambiamèint ed gust dal nóv prelê e anc' al sufrìs 'd ann èser mìa tgnû in cla cunsiderasiòun ch' al vrèv. Un viàś a Mannhaim e a Parì dal 1777 al al persuêd che per lò a nn' è mia incòri al mumèint 'd avér-eg dal sucès fóra ed cà, e anc' al pèder, che incòri al ghe stà drē, 'l al cucia a turnèr a lavurèr p'r al vèscuv ed Selśburg per soquànt tèimp. In dal 1781 però al Mośart al ne gh' la chèva piò ed reśìster e al s tóś fóra da 'l dipendèinsi dal Colloredo cun 'l andèr a Vièna. Là al tóś per mujér in dl an dòp, la Costànsa Weber.
In dal 1786 al cumpòun Le nozze di Figaro, da la cumédia dal Beaumarchais e librèt dl abê itagliàn Lorenzo da Ponte. La rapreśentasiòun in di teàter dal Nósi, prìma a Vièna e pò a Prèga, la gh' dà dimòndi sucès e però anc na quèlc invìdia da chi èter muśicìsta.

alcanza más de seiscientas creaciones, en su mayoría reconocidas como obras maestras de la música sinfónica, concertante, de cámara, para piano, operística y coral, logrando una popularidad y difusión universales.

En sus años finales, compuso muchas de sus sinfonías, conciertos y óperas más conocidas, así como su Réquiem. Las circunstancias de su temprana muerte han sido objeto de numerosas especulaciones y elevadas a la categoría de mito.


Ludwig van Beethoven escribió sus primeras composiciones a la sombra de Mozart, de quien Joseph Haydn escribió que «la posteridad no verá tal talento otra vez en cien años».


Èter prugèt


Colegamèint estèren