Friedrich Nietzsche

Da Wikipedia.
C'l artìcul chè 'l è scrit in Carpśàn Emiliàn
Al Nietzsche futugrafê a dersèt an
'N artràt dal Nietzsche in dla só maturitê

Friedrich Wilhelm Nietzsche (a s léś ​[ˌfʁiːdʁɪç ˌvɪlɦɛlm ˈniːt͡ʃə]), (Röcken, śvèin a Lipsia, 15 'd utòber 'd al 1844 - Weimar, 25 'd agòst dal 1900) 'l era stê 'n filóśof, puvéta, muśicìsta e filólug tudèsc, cunsiderê ùn di peinsadōr dal noster tèimp piò impurtànt dal XIX sècul.

Biugrafìa

Al Nietzsche al nas in na famìja tudèsca 'd un pastōr protestànt e só pèder Carl Ludwig, mèinter che lò 'l era cichìn ed sól sinc an, al mór ed na malatìa a la testa che in chi tèimp là la vgnìva ciamèda 'apatìa serebrèla', mo l'avrèv psû anca èser un tumōr in dla tèsta o anca na degenerasiòun in dal servèl (presedèint forsi ereditê, vista la malatìa cumpàgna ch'a gh'gnarà anc al Friedrich in dla mèśa etê). Armèśa la famìja sèinsa reśdōr, i gh'àn da trasferìr-es ed cà a Naumburg, in dùa lò al psìva anc andèr a studièr el clasicitê e la religiòun, la mùśìca e 'l cant in colēģ. Da śóven al scrìv dal puveśìi, al cumpòun di pês muśichêl, e 'n quèlc sàģ cuma Destîn e volontê e Libertê 'dla volontê e destîn. In dal 1869 al gh'la chèva ed dvintèr profesōr ed filulugìa clàsica a l'universitê śvìsra ed Baśiléa. In cal mèinter, al taca a léśer al Schopenhauer, al dvèinta dimòndi amìg dal Wagner e anca dal stòric Burckhardt. La só caréra 'd profesór la n' dura minga dimòndi, perchè al Nietzsche al sèint 'd avér di distùreb nervóś e al dmànda 'd artirèr-es per psér curèr-es méj. Cun mìa tant sòld in saca, mo però al viàśa 'l istès in soquànt post, e dimòndi in Itàglia, in dû 'l andèva a stêr a Turèin, e però in dal 1888 a gh'vìn cla gròsa crîś nervóśa ch'la 'l lasarà in balìa 'd se stès per incòri und'ś an, guardê da la mèder Franziska Oehler e da la surèla, l'Elisabeth.

Al só pinsēr

In dal 1872 a ved el stampi al só tratê Al naser dla tragedia in dū a s cata al só pinsēr ed predilesiòun per la vitalitê di filòśuf presocràtic ed còuntra a quī vgnû dòp, e difàti, c'n al lór spìrit primitìṿ piò diuniśìec, irasionêl e pesimìstic, chilōr i avrèven cuntribuî a la creasiòun del tragédi da lò preferìdi dal Sòfocle e dl Èschilo, mèinter che invéci cun la rasiunalitê tachèda a vgnìr fòra c'n al pinsér dal Sòcrat, anca la tragédia 'd cal tèimp lè edl Eurìpid, l' avrèv tachê a 'ndèr a bàs.

'N artràt dal Nietzsche pòc prìma ch' al murìs, disgnê a la fin 'dl Otsèint dal Hans Olde

Ōvri

Èter prugèt

Colegamèint estèren