Eletròun

Da Wikipedia.
C'l artìcul chè 'l è scrit in Carpśàn Emiliàn
Un fàsi d' eletròun curvé a fòrma ed sérc' da un càmp eletromagnétic
La manéra ed prilèr d'l' eletròun

L' eletròun l' è un cumpunèint fondamentèl dl' àtom, cun eletrisité negativa. J eletròun gl' în dal partisèli elementèri, carghédi negativamèint, ch' j gîren d' lung a degli ôrbiti intòrn al nuclèv ed l' àtom.

Tùt j singòl elemèint chìmic j gh' àn 'na quantitè diferàinta d' eletròun. L'è pròpia da la pusisiòun in sìma agli orbitèl, e da la quantité di eletròun estèren dj àtom, ch' a dipènd el proprieté e anca el capasité ed lighères e d' mis'cères di diferàint materié.

L'avérel caté e la sô dòpia natûra

L' eletròun l' è stê la prìma partisèla subatômica a èser descuvèrta, in dal 1897, quand al sieinsié J.J. Thomson l' îva sperimenté ch' l' eletròun al furmèva j ràg' catòdic ch' j gnìven fòra da un filamèint ed metâl suriscaldé.

In dla vècia teorìa ins la strutùra dl' atòm, l'eletròun l' éra cunsideré 'na bucîna ch' la girèva a 'n altèsma velosité intòrn' al nùclev dl' àtom in dagli òrbiti preciśi: ma po' i siensié dla fìsica j àn capî che l' eletròun l' è piò uguèl a n' ònda eletromagnètica sirculèr, ch' la viàśa a n'altèsma velocité (intòren a 100 miliòun ed kilòmeter uràri) intôrn al nùclev sainsa avéregh nè màsa, nè volùm, e ch' al gh' à cuntemporanitè ed preśeinsa in piò punt dal spàsi.

Cùm' al 's cumpôrta

Acsè cùma la Tèra la gìra intòrn al Sôl, mo però la prìla anc su sè stèsa, acsè anca l'eletròun al gìra intòren al nùclev mo però al prìla anca su sè stès: al pôl prilèr intòrn al sô àsi in sèins uràri u antiuràri: cla manéra lè ed prilèr la vîn ciamèda nùmer quàntic ed spìn, la se scrîv cun la lèttra 'm' e la gh' à sôl dù valôr: + 1/2 e -1/2. Dù eletròun ch' j prìlen in dj vers cuntràri j fòrmen dù minùscol càmp magnètic cuntràri.

Futugrafìa dj partisipànt al V Congrès suj "Eletròun e futòun" tgnû a Solvay in dal 1927 e in dû j s' vèden 17 prémi nòbel, e in mèś: A. Einstein, Niels Bohr, Wolfgang Pauli

Ligàm ed fóra