Joseph von Fraunhofer

Da Wikipedia.
C'l artìcul chè 'l è scrit in Carpśàn Emiliàn
La dimostrasiòun aj sô colèga dal funsiòunamèint dal spetroscòpi dòp d' avèrl' inventé in dal 1814.


Joseph von Fraunhofer (Straubing, 6 ed mèrs 1787 – Mônac ed Bavēra, 7 ed śùgn 1826) l' è stê un fìsic e astrônum tudèsc.

Biugrafìa

Dòp ed 'n infànsia tribulèda e d' ès'r' arméś òrfen dj genitôr, al cuntinuèva a imparèr al mistér dal pèder, ch' l' éra stē fabricànt ed vēder, andènd a fèr l' aprendìsta in 'na fàbrica ed spèc'. Al gh' la cavèva anca d' andèr a studièr int d' l' Istitût ed Mecànica Reichenbach, Utzschneider & Liebherr, a Mônac ed Bavēra, in dù j vlìven fabrichèr dj strumèint d' astrunumìa e d' geodeśìa.

Al bùst dal Fraunhofer dèinter l' Istitùt ed Mônac ed Bavēra

In dj àn al mitìva a punt sèimper dj nôv istrumèint ed precisiòun per sernìr e perfesionèr j pasag' e i spèc' ed la lùś a travérs j vēder, in manéra da psér costruìr dal lèinti dimòndi nôvi pr' al tèimp e ch' j srèven servìdi pr' j sô stùdi int su la luś.

In dal 1814 Fraunhofer al catèva j ràg' ch' j pòrten al sô nòm in dal spèter solèr. L' àn dòp l' invintèva al spetroscòpi. Grâsi al sô invensiòun e aj sô stùdi, j gh' dèven, in dal 1822, l' insegnamèint ed Fìsica int d' l' Académia bavaréś dal Siènsi, pò al tìtul nubilièr e incòri la sitadinànsa unorària ed Mônac.

Fraunhofer al murîva in dal 1826 a 39 àn ed tuberculôś pulmonèr, mo anca fòrsi tùt ch' j vapôr ed metaj peśànt inalé per costruìr j vēder (cùm' a sucedîva anca ai sô coléga) j îven dé 'na màn a la malatìa. J gh' dèven sepoltûra in dl' Alter Münchner Südfriedhof (l' antîgh simitéri sud ed Mônac).

A la sô memòria l' è stèda intitulèda la Fraunhofer-Gesellschaft, ch' l' è la piò grànda urganiśasiòun par la sièinsa aplichèda in Eurôpa, presèinta anca in Itâglia cul nòm Fraunhofer Italia Research a Bulsàn (it: Bolzano).[1]

Nòti

  1. Vèd al comunichē 'd stàmpa: http://www.fraunhofer.de/en/press/research-news/2009/12/fraunhofer-italy.jsp