Cardadûra

Da Wikipedia.
C'l artìcul chè 'l è scrit in Carpśàn Emiliàn
Soquànt chèrd sichè in dal prê
Dimostrasiòun 'dla cardadûra, 'dla filadûra e 'dla lavurasiòun ai fêr da Irrel in 'dl Ecomusèo Roscheider Hof (vìdeo in tudèsc).
Un pèr ed cardàs ch' i àn apèina finî 'd cardèr un matasèin 'd fîbri
'Na màchina cardadôra mèinter ch' la vîn carghèda


La cardadûra l' è cla manōvra 'd pulidûra, ed deśgumbiadûra e 'd mìsa in drìta dal fîbri tèsil, ch' a s cumpìs prìma 'd andèr a filèr-i. Al sô nòm al deśvìn dala pianta dal chèrd, perchè in dal pasè i lanaiōl i druèven i sô fior sichè, pin ed tant e-spèin tut in cla diresiòun, per deśgumbièr e drisèr el fîbri 'dla lana.

La cardadûra tradisiunèla

Prìma ch' a gnìs l' industrialiśasiòun, la cardadûra la s fèva a màn cui cardàs, 'na còpia 'd spasèti piati ch' i deśgumbièven, da mèś ai sô ciòld el fîbri grèśi, petnènd-i.

La cardadûra industrièla

Cun l' invensiòun 'dal 1760 ed Lewis Paul 'dal machinàri per cardèr industrielmèint, al prosedimèint per 'rivèr a la produsiòun dal stupèin tèsil, premèsa p'r aver'gh al filê, 'l è dvintè 'n avtomatìś'm tùt pugè ins a di rùl chi prìlen, e che tulènd ség la fîbra, i la deśgumbìen, fèndla girèr anca stremnèda da mèś a di piulèin, ch' i van da na finèsa piò urdinària su su a del finèsi superiôr, infin a la destacadûra di nàster cardê e a la produsiòun di stupèin.


Culegamèint estèren