Vittorio Gassman

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Lò su 'l set dal film *La gran guèra* (1959) insém a la *Mangano* e a *Sordi*

Vittorio Gassman, nâ Gassmann (Génua, 1 ad Setémbar dal 1922 - Róma, 27 ad Śugn dal 2000, a s lèś [vitˈtɔːrjo ˈɡazman] in itagliàṅ) 'l è stâ 'n atōr, regìsta, senegiadōr e scritōr itagliàṅ, vinsidōr dal Prix d'interprétation masculine a 'l 28^śum Fèstival ad Cannes p'r al drama Profumo di donna, ólt'r a 'n Lèòṅ 'd Òr a la caréra a 'l 53^śum Fèstival ad Venèsia, a nóṿ Dàvid ad Dunatèl (òṅ speciàł e òṅ a la caréra) e siē Nàstar 'd Argint.

Al s pòrta adrē al scutmàj 'd “Al matadōr” da 'l nóm 'd un spetàcul televiśìṿ da lò cundót in dal 1959.

Biugrafìa

Ebrèj uriginàri dal quartēr genuvéś ad Struppa, Vittorio 'l è nâ da pàdar tedésc, 'l inśgnēr ad Karlsruhe Heinrich Gassmann, e màdar piśàna, la Luisa Ambrosi. Da pìcul 'l à pasâ 'n an a Palmi, tgnénd adrē a la sò famìja che là la gh'iva da tiràr sù al quartēr Ferrobeton. In dal 1934, durànt i an dal fasìśum, sò màdar, armàśa védva, l'à cambiâ al cugnóm ad famìja, tirànd via na N a la fîṅ.

A siē an 'l è andâ a star a Róma in du al s è diplumâ a 'l lìceo clàsic par pò studiàr Giurispudénsa, sénsa finìr i studi, e a l'Acadèmia nazsiunàla 'd art dramàtica. In dal 1943 'l à fat al sò debùt a teàtar méntar dū an dòp 'l à catâ spasi in dal sò prim film, la cumèdia dramàtica Incontro con Laura a fiànc 'd Ernesto Calindri. In chi an lè a 'l ém vist anc in dal stòrig La figlia del capitano (1947), insém a Amedeo Nazzari e a l'Ave Ninchi, in dal drama L'ebreo errante (1948), in còpia cun la Valentina Cortese, e in Riso amaro (1949), film su 'l mundìni candidâ a i Prèmi Òscar cun la Silvana Mangano, la Doris Dowling e Raf Vallone.

In di an Sinquànta 'l à recitâ in dal biugràfic La donna più bella del mondo, cun la Gina Lollobrigida in di pagn dal suprân Lina Cavalieri, in dal stòrig Guerra e pace (1956), pelìcula internasiunàla trata da 'l rumànś ad Lev Tolstoj cun l'Audrey Hepburn, Henry Fonda, Mel Ferrer e l'Anita Ekberg, in dla cumèdia I soliti ignoti (1958), in di pagn ad “Peppe er Pantera”, e in dal film ad guèra La grande guerra (1959) in dua 'l à incruśâ Alberto Sordi, la Silvana Mangano e Romolo Valli. Àtar film ad chi an lè 'l è Audace colpo dei soliti ignoti (1959) a fiànc ad Nino Manfredi e dla Claudia Cardinale.

In di an Ssanta 'l à girâ dó dal sò cumèdi più impurtànti: Il sorpasso (1962), in còpia cun Jean-Louis Trintignant faghénd la part ad Bruno Cortona in di an dal boom ecunòmic, e I mostri (1963), pelìcula a epiśòdi ad Dino Risi in du al divìd al schérum cun Ugo Tognazzi. Ad chi an lè a psém anc nutàr L'armata Brancaleone (1966), fat insém a la Catherine Spaak e Gian Maria Volonté e Dove vai tutta nuda? (1969) cun prutagunìsta Tomas Milian.

In di an Stanta 'l à tòlt part a la cumèdia dramàtica In nome del popolo italiano (1971), in còpia cun Ugo Tognazzi, a 'l pulisiésc L'udienza (1972), a fiànc 'd Enzo Jannacci, dla Claudia Cardinale e 'd Michel Piccoli, a 'l drama candidâ a dū Prèmi Òscar Profumo di donna (1974), in dla part 'd un capitàṅ òrub, a C'eravamo tanto amati (1974) 'd Ettore Scola, e in dó òvri 'd Robert Altman: Un matrimonio (1978), cun la Mia Farrow e Gigi Proietti, e Quintet (1979), film fantasientìfig cun Paul Newman.

In séguit 'l à laurâ cun Ettore Scola in dal drama La terrazza (1980), in dla part 'd un dirigènt televiśìṿ in criśi, e in La famiglia (1987), in còpia cun la Fanny Ardant. Dal 1989 'l è invéci al grutésc Mortacci, pelìcula in du 'l à catâ la Carol Alt, Malcolm McDowell e la Mariangela Melato. Fra i sò ùltim lavōr a n psém minga daśmindgàr al drama Sleepers girâ a Hollywood insém a Jason Patric, Brad Pitt, Kevin Bacon, Robert De Niro, Brad Renfro e Dustin Hoffman.

In dla sò vita al gh'à abû dal stòri cun siē dóni tuti atōri, tré pò spuśàdi, avénd quàtar fiōi: la Paola, Alessandro, la Vittoria, nada da 'l matrimòni cun la Shelley Winters, e Jacopo. 'L è mòrt in dla sò cà 'd Róma a stanta-sèt an par 'n atàc ad cōr mént'r al durmìva.