Usesiòṅ
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś |
Lʼusesiòṅ o pinsēr usesìṿ l'è 'n distùrub psico-patulògic in dua in dla tèsta 'd un sugèt a gh armàgn n'idéa fisa ch'la n và mai via, cauśàda da n'ànsia ch'la n s pōl minga cuntrulàr anc s'la parsòna la sà 'd avēr-'g-la. A s trata 'd un pinsēr cuntìnuv, ch'a n s pōl minga scanślàr da 'l sarvèl anc vlénd-al. La paròla na vòlta l'éra druàda dimóndi in àmbit religióś par batśàr cuma di „usès“ i sugèt c'n al Diàv'l adòs.
Dal vòlti la nas da 'n tràuma ch'al fà sparìr via al sèns ad sicurésa e 'd cuntròl su la vita dal sugèt. Par far in manéra ad cumbàtar cal vōd lè, la mènt la pōl śvilupàr di cumpurtamènt fóra cuntròl, cuma arfàr sèmp'r i stés quèi òṅ adrē a c'l àtar.
Quànd chi pinsēr chè i sàltan fóra insém a 'l distùrub usesìṿ-cumpulsìṿ, a 'l distùrub dal diśmurfìśum dal còrp o anc a 'l distùrub da déficit 'd atensiòṅ/iperatività, al riśultâ 'l è ch'i pōl'n anc paraliśàr, dar ànsia o armàgnar instagnâ cuma 'n ciòld fis. Dal vòlti i pinsēr usesìṿ i pōlan ciapàr incòst a 'l distùrub usesìṿ-cumpulsìṿ dla persunalità, a 'l distùrub da stress pòst-traumàtic, a 'n distùrub alimentàr o a la psicóśi.
Fra gl'usesiòṅ ch'i vìnan fóra da spés a psém arcurdàr:
- Usesiòṅ dla cuntaminasiòṅ: al sugèt al gh'à paùra ad malàr-as, vgnénd a cuntàt cun di vìrus, di batēr, dla pólvra, dal spôrc e via dascurénd e dònca al s sènt mâł quànd al gh'à da stricàr na marléta o dal maṅ o andàr in di bagn pùblic o in di uśdài;
- Usesiòṅ par 'l órdan: la parsòna la s sènt mâł s'la n véd minga tut parfèt e precìś, tut mis a pòst e in órdan, cuma far a mènt a di lìbar mis mâł, quàdar stòrt e via dascurénd;
- Usesiòṅ p'r al cuntròl o 'l dubi: al pasiènt al gh'à paùra 'd avēr fat di śbali o 'd a n avēr minga fat un quèl impurtànt, cuma śmursàr al luś, srar al gas o lasâ avèrt na pòrta;
- Usesiòṅ sesuàla o religióśa: al sugèt al gh'à paùra ad far di quèi minga a mōd muralmènt, a livèl ad sès o religióś;
- Usesiòṅ ad relasiòṅ: la gh'è quànd durànt un rapòrt 'd amōr a s è sèmpar drē a pinsàr a i sentimènt, vlēnd dar na spiegasiòṅ dal parchè e dal parcòśa ad tut i fat ch'i sucédan a 'l intéran dla relasiòṅ;
- Usesiòṅ dal dar adòs pardénd al cuntròl: la parsòna la gh'à paùra ad far dal mâł cuma tiràr na scurtlàda o da un cuć a qualchidòṅ par butàr-al sóta a 'n trêṅ.