Squâl

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Squâl
un squâl biànc
Dominì: Eukaryota
Rèign: Animalia
Sòtrèign: Eumetazoa
Ram: Bilateria
Superphylum: Deuterostomia
Clâd: Neoselachii
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Infraphylum: Gnathostomata
Superclâsa: Ittiopsidi
Clâsa: Chondrichthyes
Sòtclâsa: Elasmobranchii
Superórdin: Selachimorpha Nelson 1984
Órdin: Hexanchiformes • Squaliformes Pristiophoriformes • Squatiniformes Heterodontiformes • Orectolobiformes Lamniformes • Carcharhiniformes

Al squâl (nóm sientìfic: Selachimorpha; squalo in itagliàṅ, squalus in latìn) 'l è 'n pés cartilaśinéś o cundrìt, ch'l'è na clas a part rispèt a i pés ch'i gh'aṅ di òs dèntar. Al grup di Selachimorpha al gh'à sincsènt spéci.

I èṅ dal bèsti casadōri cun dal ganàsi fòrti e dal dimensiòṅ mèdi e grandi. I èṅ cgnusû anc cuma pés caṅ.

Descrisiòṅ

I squâi i vìvan dapartùt (ucéan, mâr e fiùm), specialmènt in di àqui salàdi e caldi cuma qvéli dal mâr Mediteràni in du i s càtan na quarantìna 'd spéci difarènti.

I gh'aṅ na tèsta a punta méntar la sò bòca, ch'i pōlan vèrar dimóndi, la s cata 'd sóta. I gh'ànan dal pini lung tut al còrp ma qvéla ch'la i fà andàr avànti l'è quéla dadrē su la cóa. I gh'aṅ di sèns dimóndi śvilupâ ch'i gh sarvìsan p'r andàr a casa, specialmènt i èṅ bòṅ ad naśàr al sànguv anc da dimóndi luntàṅ e i sò òć "fréd" i gh védan bèṅ. I gh la càv'n inóltar a sintìr al vibrasiòṅ in dl'àqua e i camp elètric.

I squâi i tìran fiâ par via ad soquànti sfési ch'i gh'aṅ da 'l dū bandi da drē da la tèsta, sinc, siē o sèt para in tut. In bóca i gh'aṅ dal fili 'd dènt ad risèrva ch'i dróan quànd qvéi bòṅ i s frùstan o i sàltan via.

Al pés caṅ più pìcul 'l è 'l squâl lantèrna nâṅ (Etmopterus perryi) ch'al riva a 'l màsim a i vint cm méntar qvél più grand 'l è 'l squâl baléna (Rhincodon typus) ch'l è anc al pés più grand a 'l mónd esénd ch'al pōl èsar lung da i dódas a i daśdòt métar, p'r un pēś ad trénta-quàtar tunelàdi. Chi lò al magna 'l plancton, acsè cuma 'l spéci più grôsi, méntar tut chi àtar squâi i màgnan la carna, anc qvéla d'l óm na quàlc rara vòlta, specialmènt al squâl ad léuca (Carcharhinus leucas), al squâl biànc (Carcharodon carcharias) e 'l squâl celèst (Prionace glauca).

Cal bèsti chè i vìv'n in gènar in di àqui salàdi ma a gh 'n è qualchidùna, cuma pròpria 'l squâl ad léuca, ch'l'è bòna 'd vìv'r anc in di àqui dōlsi, cuma in di dèlta di fiùm.

L'acupiamènt al s fà c'n al masć ch'l insfìlsa òṅ di sò dū òrgan sesuài a fórma 'd salsìsa ch'i s càt'n in dla regiòṅ sentràla dal pini dla pansa dadrē, ciamâ emicàs, dènt'r a 'l còrp dla fémna, lasànd la śbòra in dla cluàca. Par far-al, al gh nōda da na banda e pò al la tîṅ sòdi murśgànd-la. I pìcui ad squâl i nàsan, c'n i ōṿ o più da spés anc bèla viṿ a secónda dla spécie, sèmp'r in un nùmar pìcul, tant che soquànti spéci i èṅ a risć 'd estinsiòṅ.

In gènar i pés caṅ i càmpan da i vint a i trént'an ma 'l spinarōl (Squalus acanthias), ch'al s cata anc da 'l nòstri bandi, al pōl rivàr a i sènt. Al più vèć ad tut 'l è 'l squâl dla Gruenlàndia (Somniosus microcephalus) ch'l è bòṅ ad davśinàr i tarśènt o anc i sincsènt adiritùra.

Culegamènt estéran

(IT) La sò paśna su 'l sit dla Treccani

Àtar prugèt

Wikiquote contiene citazioni di o su Squâl
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Squâl