Differenze tra le versioni di "Prēda ed Bişmântva"

Jump to navigation Jump to search
nessun oggetto della modifica
{{Metacaixa
{{Template:Variant|ARZ}}
| id=0
[[Image:pietra di bismantova castelnovo monti.jpg|right|thumb|300px| La Prēda vésta da la localitê Crōṣ ed [[Castelnōv di Mûnt]]]]
| color=
[[Image:Pietra bismantova.jpg|thumb|left|400px|La Prēda ed Bişmântva
| bt1=Arzân
Ind l' [[Apenèin arzân]]]]
| bticona1=[[File:Bandiera di Reggio Emilia.PNG|16px]]
| ps1=
__NOTOC__
{{dialort | dial=Arzân}}
 
[[Image:pietra di bismantova castelnovo monti.jpg|right|thumb|300px335px| La Prēda vésta da la localitê Crōṣ ed [[Castelnōv di Mûnt]]]]
 
 
La ''' Prēda ed Bişmântva''' ( '''Pietra di Bismantova''' in [[italiân]]) l’é ‘na carateréstica furmasiòun ''geolôgica'' ed l' [[Apenèin arzân]], ind al cmûn ed [[Castelnōv di Mûnt]], paèiṣ ch' a 's câta al só pē e in [[pruvîncia ed Rèz]], a 45 km dal [[Rèz|Cèinter principêl]]. A’s presèinta cme ‘na strèta e êlta spianêda cun al parèidi a strapiòmb dal tóti al pêrt, ch’ al 's vèd işolê tr’ al muntâgni ed j Apenèin.
 
<br><br>
==Geologéia==
La Prēda l’é fâta da ‘na rôcia ed prēda da depôsit ed séngia sōvra un livèl ed mêrni, al tót al s’è uriginê cme fònd marèin int al peréiod ''miocènich''. A gh’în dèinter di gós ed cunchéli i e rèst insasî carateréstich ed ‘n’ambiĵnt ‘d un paèis africân.
 
La sfisurasiòun e la rutûra a pès e pcòun gnûdi dôp dal livèl ed la prēda, gnûda dôp la ruṣghêda, l’à lassê intât la pursiòun lé aṣvèin. La séma ‘d la Prēda la rîva a 1047 mēter insém al livèl dal mêr.
[[Image:pietra salame reggio emilia.jpg|right|thumb|350px| La Prēda vésta da Mûnt Ròs, [[Carpnèida]]]]
 
==Al piânti, al j êrbi e al bèsti ed la zôna==
[[Image:pietra salame reggio emilia.jpg|right|thumb|350px335px| La Prēda vésta da Mûnt Ròs, [[Carpnèida]]]]
La séma spiâna ed la rôcia l’é in grând pêrta a prê e parsialmèint buschîva. În presèint albarèin cme la [[linsōla]], al [[zèiver]], al [[bôch biânch]], la [[znèstra]], la [[brógna]] e la [[rōsa]] salvâdegh. Êlber da séma, per la pêrta pió grôsa, în la [[rurèla]], al [[sèr]], l' [[âser]], al [[carpanèin]] e al [[téli]]. Insém al spurgînsi ed la rôcia a s’ în adatê di gèner gióst per ambiĵnt sèch cme al [[tém]].
 
Êlber da séma, per la pêrta pió grôsa, în la [[rurèla]], al [[sèr]], l' [[âser]], al [[carpanèin]] e al [[téli]]. Insém al spurgînsi ed la rôcia a s’ în adatê di gèner gióst per ambiĵnt sèch cme al [[tém]].
 
L'êlta spianêda e la zôna d’atōrna în pîn ed bèsti salvâdegh cme al [[cinghiêl]], [[vōlpi]], [[tâs]], [[caveirōl]], [[lêvri]], [[rés]] e [[uṣê zanfadōr]].
 
==Stòria==
Catêdi ed lavōr fât a mân in prēda e pcòun cerâmich catê insém a la rôcia testimônien la preşèinsa ed l'òm in tèmp antîgh.<br />
 
In època rumâna insém al rîvi ed la Prēda gh’é stê tirê só ‘na furtèsa ed difèişa. Insém al ruvîni de sté costrusiòun, int al XVIII sècol, a gh’é stê tirê só, al gh’é incòra al dé d’incô, l’èrem bedetèin cun atâch ‘na cēṣa avêrta al póblich.<br />
Al teritôri l’é stê fèdev ed la faméja ''Dallo da Bismantova'' fîn al XVI sècol , quând l’é dvintê pêrt dal pusès ed j [[Este]]. Int al 1859 l’é dvintê pêrt dal nōv cmûn ed [[Castelnōv di Mûnt]].<br />
 
Al teritôri l’é stê fèdev ed la faméja ''Dallo da Bismantova'' fîn al XVI sècol , quând l’é dvintê pêrt dal pusès ed j [[Este]]. Int al 1859 l’é dvintê pêrt dal nōv cmûn ed [[Castelnōv di Mûnt]].<br />
 
Al prémi scalêdi, in època modêrna, àn cumîncen da l'inési dal XX sècolo, quând a vînen sgnêdi al véi e i sintēr druvê incòra al dé 'd incō.
 
===Stôria dal nòm===
[[Image:Pietra bismantova.jpg|thumb|left|400px310px|La Prēda ed Bişmântva ind l' [[Apenèin arzân]]]]
Insém al j urégin dal nòm Bişmântva în stê dê divêrs parèir. Còl ch’ al sèmbra pió credébil al fà deşgnîr al nòm da la parôla ‘d urégi bişantèina: "Oysàmbaton" ch’a vré dîr 'difécil da rivêreg'. Cun al pasêr dal tèimp, la gînta l'à cambiê al nòm, fîna a rivêr a còl dal dé d'incō, è stê cambiê soquânti vuchêli, è stê zuntê "bis" davanti al nòm, ch' al gh'à gnînt da spartîr cun al "biş" latèin.
Insém al j urégin dal nòm Bişmântva în stê dê divêrs parèir. Còl ch’ al sèmbra pió credébil al fà deşgnîr al nòm da la parôla ‘d urégi bişantèina: "Oysàmbaton" ch’a vré dîr „difécil da rivêreg“.
 
Insém al j urégin dal nòm Bişmântva în stê dê divêrs parèir. Còl ch’ al sèmbra pió credébil al fà deşgnîr al nòm da la parôla ‘d urégi bişantèina: "Oysàmbaton" ch’a vré dîr 'difécil da rivêreg'. Cun al pasêr dal tèimp, la gînta l'à cambiê al nòm, fîna a rivêr a còl dal dé d'incō, è stê cambiê soquânti vuchêli, è stê zuntê "bis" davanti al nòm, ch' al gh'à gnînt da spartîr cun al "biş" latèin.
 
==Per rivêregh insém==
Dal parchèg dal mâchini in Piâsa Dante, a’s va só facilmèint in pôch minût ed pasegêda insém a ‘na strêda sfaltêda al Rifûg ed la Prēda e a l'Èrem, dōve a cumîncen i sintêr vèir e prôpri.<br />
 
Divêrs percôrs sgnê dân diferèint livê ed dificoltê. La via pió cômda, e che la pōlen fêr ânca al persòuni mìa prâtichi e sèinsa particulêr atrès se mìa ‘na nurmêla tachêda cme un pêr de schêrpi robósti e un bastòun, la và a drē la parèida mezdé-sîra e la finés vêrs la séma cun un trât a gradòun. Al tèimp ed viâz stimê l’é ‘d un quêrt d' ōra, atravêrs trât buschîv e zôni ed bèli vidûdi.
 
La Prēda ed Bişmântva la vîn citêda da [[Dante Alighieri|Dante]] che al la nômina int la [[Divina Commedia| Divina Cumèdia]], e probabilmèint al l’à inspirê ind la spiegasiòun dal Mûnt dal [[Purgatorio (Divina Commedia)|Purgatōri]].
{{CITAZIONE|Vassi in Sanleo e discendesi in Noli,<br/>montasi su in Bismantova e ’n Cacume<br/>con esso i piè; ma qui convien ch’om voli;<br/>dico con l'ale snelle e con le piume<br/>del gran disio, di retro a quel condotto<br/>che speranza mi dava e facea lume |Dante, Divina Commedia - Purgatorio, canto IV}}
 
==='D âlmi e 'd bèsti===
Al gróp musichêl [[PGR]] (Per Grazia Ricevuta), prugèt ed [[Giovanni Lindo Ferretti]], ind al désch ''D'anime e d'animali'' al dèdica ‘na cansòun, ''Alla pietra'' - la préma ed l'âlbum, a la Prēda ed Bişmântva
{{CITAZIONE|Settore operativo euroasiatico<br/>area occitana del sud<br/>anno di riferimento locale: 2003, inizio estate<br/>Pietra di Bismantova<br/>Un temporale a scrosci, violento, tramonto<br/>due arcobaleni splendenti<br/>il concerto non si fa, non ci sarà<br/>qui comanda l'acqua, comanda il vento<br/>moderno è un ruolo subalterno|PGR, D'anime e d'animali, Alla pietra}}
 
===I prê ed Bişmântva===
I [[Modena City Ramblers]] ind al désc ''Dopo il lungo inverno'' a dèdichen a la Prēda la cansòun ''I prati di Bismantova''
{{CITAZIONE|lo sguardo si perde<br>fino all'orizzonte<BR>un falco risale <BR>la cima del monte <BR>
è una nuova alba che avanza dentro di me|Modena City Ramblers, Dopo il lungo inverno, I prati di Bismantova}}
 
== Colegamèint d’ed fōra ==
*[http://www.arrampichard.com Sît ‘d un gróp de scaladōr ed la Prēda ed Bişmântva]
 
| sel=1
*[http://www.arrampichard.com Sît ‘d un gróp de scaladōr ed la Prēda ed Bişmântva]
}}
 
[[Category:GEOGRAFIA]]
22 224

contributi

Menu di navigazione