Sidney Poitier

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Sidney Poitier (Miami, 20 ad Favràr dal 1927 - Los Angeles, 6 ad Śnar dal 2022, a s lèś [ˈsɪdni ˈpwɑːtjeɪ] in ingléś) 'l è stâ 'n atōr e regìsta americàṅ cun sitadinànda bahaménsa. In dla sò caréra 'l è stâ bòṅ ad vìnsar dū Prèmi Òscar, in dal 1964 p'r al drama I gigli del campo, al prim atōr ad culōr a far-'g-la, e in dal 2002 a la caréra, ólt'r a na candidadùra in dal 1959 p'r al pulisiésc La parete di fango a fiànc ad Tony Curtis. Chi dū film chè i gh'aṅ purtâ anc 'n Ōrs 'd Argìnt a 'l Fèstival 'd Berlîṅ.

'L American Film Institute al 'l à mis a 'l 22^śum pòst in dla lista dal stéli più grandi dla stòria dal cìnema. Al gh'à na stéla in dla Hollywood Walk of Fame e anc tri Golden Globe.

Biugrafìa

Nâ in Flòrida da na famìja 'd negusiànt ch'i daśvgnìvan da 'l Bahamas, da pìcul Sidney al và a star c'n i suo prima a Cat e in séguit a Nassau, par pò turnàr in di Stat Unî a quìnd'ś an, a 'l inìsi a Miami e dū an dòp a New York. Durànt la secónda guèra mundiàla al fà sarvìsi in 'n uśdàł a cuntàt cun di malâ psichiàtar pò, finî c'l impégn lè, al taca a lauràr prima cuma lavapiàt e pò a teàtar, in d'l American Negro Theater.

'L à fat al sò debùt a 'l cìnema a vint an tulénd part c'n un rōl cic a la cumèdia muśicàla Sepia Cinderella ma 'l è c'n al film dòp, Uomo bianco, tu vivrai!, ch'al gh'à la sò ucaśiòṅ faghénd al dutōr Luther Brooks custrét a far i cònt c'n al rasìśum di sò pasiènt. In chi an lè al gh'à la manéra 'd lauràr cun Glenn Ford in dal drama Il seme della violenza (1955), cun John Cassavetes in Nel fango della periferia (1957), cun Rock Hudson in Qualcosa che vale (1957) e cun Clark Gable (1957) in La banda degli angeli, par pò èsar prutagunìsta ad La parete di fango (1958), in dla part 'd un cundanâ ch'al gh la cava a scapàr via insém a Tony Curtis, ligâ sèg da na cadéna a 'l bras, durànt un trasferimènt da parśòṅ.

In di an Ssanta a 'l arcurdém par tri di sò film più cgnusû: I gigli del campo (1963), ch'al gh fruta 'n Òscar, al pulisiésc La calda notte dell'ispettore Tibbs (1967), vinsidōr ad sinc Academy Award in du lò 'l à fat la part dal prutagunìsta Virgil Tibbs, e Indovina chi viene a cena? (1967), in dua la còpia liberal Katharine Hepburn e Spencer Tracy la và in criśi quànd la vîṅ a savēr che sò fiōla Katharine Houghton la s è misa c'n un négar.

In di an Stanta a 'l ém vist in àtar dū pulisiésc in di pagn d'l ispetōr Tibbs, Omicidio al neon per l'ispettore Tibbs (1970), in còpia cun Martin Landau, e L'organizzazione sfida l'ispettore Tibbs (1971), ma anc in d'l aventuróś Il seme dell'odio (1975), in còpia cun Michael Caine, e in soquànt film da lò dirèt cuma 'l western Non predicare... spara! (1972), in dua 'l à recitâ insém a Harry Belafonte.

Fra i sò ùltim lavōr a psém nutàr al pulisiésc Sulle tracce dell'assassino (1988), fat in còpia cun Tom Berenger, e The Jackal (1997), pelìcula cun prutagunìsta Richard Gere e Bruce Willis.

Filmugrafìa

cuma atōr

1947 - Sepia Cinderella, regìa 'd Arthur H. Leonard
1950 - Uomo bianco, tu vivrai! (No Way Out), regìa ad Joseph L. Mankiewicz
1951 - Piangi mio amato paese (Cry, the Beloved Country), regìa ad Zoltán Korda
1952 - L'autocolonna rossa (Red Ball Express), regìa ad Budd Boetticher
1954 - Go, Man, Go!, regìa ad James Wong Howe
1955 - Il seme della violenza (Blackboard Jungle), regìa ad Richard Brooks
1956 - Addio, lady (Good-bye, My Lady), regìa ad William A. Wellman
1957 - Nel fango della periferia (Edge of the City), regìa ad Martin Ritt
1957 - Qualcosa che vale (Something of Value), regìa ad Richard Brooks
1957 - La banda degli angeli (Band of Angels), regìa ad Raoul Walsh
1957 - Il segno del falco (The Mark of the Hawk), regìa ad Michael Audley
1958 - Sabbie roventi (Virgin Island), regìa ad Patrick Jackson
1958 - La parete di fango (The Defiant Ones), regìa ad Stanley Kramer
1959 - Porgy and Bess, regìa 'd Otto Preminger
1960 - La pelle degli eroi (All the Young Men), regìa 'd Hall Bartlett
1961 - Un grappolo di sole (A Raisin in the Sun), regìa ad Daniel Petrie Jr.
1961 - Paris Blues, regìa ad Martin Ritt
1962 - La scuola dell'odio (Pressure Point), regìa 'd Hubert Cornfield
1963 - I gigli del campo (Lilies of the Field), regìa ad Ralph Nelson
1964 - Le lunghe navi (The Long Shipes), regìa ad Jack Cardiff
1965 - La più grande storia mai raccontata (The Greatest Story Ever Told), regìa ad George Stevens
1965 - Stato d'allarme (The Bedford Incident), regìa ad James B. Harris
1965 - Incontro al Central Park (A Patch of Blue), regìa ad Guy Green
1965 - La vita corre sul filo (The Slender Thread), regìa ad Sydney Pollack
1966 - Duello a El Diablo (Duel at Diablo), regìa ad Ralph Nelson
1966 - La scuola della violenza (To Sir, with Love), regìa ad James Clavell
1967 - La calda notte dell'ispettore Tibbs (In the Heat of the Night), regìa ad Norman Jewison
1967 - Indovina chi viene a cena? (Guess Who's Coming to Dinner), regìa ad Stanley Kramer
1968 - Un uomo per Ivy (For Love of Ivy), regìa ad Daniel Mann
1969 - L'uomo perduto (The Lost Man), regìa ad Robert Alan Arthur
1970 - Omicidio al neon per l'ispettore Tibbs (They Call Me Mister Tibbs!), regìa ad Gordon Douglas
1971 - L'angelo della morte (Brother John), regìa ad James Goldstone
1971 - L'organizzazione sfida l'ispettore Tibbs (The Organization), regìa ad Don Medford
1972 - Non predicare... spara! (Buck and the Preacher), regìa ad Sidney Poitier
1973 - Grazie per quel caldo dicembre (A Warm December), regìa ad Sidney Poitier
1974 - Uptown Saturday Night, regìa ad Sidney Poitier
1975 - Il seme dell'odio (The Wilby Conspiracy), regìa ad Ralph Nelson
1975 - Let's Do It Again, regìa ad Sidney Poitier
1977 - A Piece of the Action, regìa ad Sidney Poitier
1988 - Sulle tracce dell'assassino (Shoot to Kill), regìa ad Roger Spottiswoode
1988 - Nikita - Spie senza volto (Little Nikita), regìa ad Richard Benjamin
1992 - I signori della truffa (Sneakers), regìa ad Phil Alden Robinson
1997 - The Jackal, regìa ad Michael Caton-Jones
1997 - Imparare a volare (Free of Eden), regìa ad Leon Ichaso - Film TV
1998 - David e Lisa (David and Lisa), regìa ad Lloyd Kramer - Film TV
1999 - Un mondo senza tempo (The Simple Life of Noah Dearborn), regìa ad Gregg Champion - Film TV
2000 - L'ultimo fabbricante di mattoni (The Last Brickmaker in America), regìa ad Gregg Champion

cuma regìsta

1972 - Non predicare... spara! (Buck and the Preacher)
1973 - Grazie per quel caldo dicembre (A Warm December)
1974 - Uptown Saturday Night
1975 - Let's Do It Again
1977 - A Piece of the Action
1980 - Nessuno ci può fermare (Stir Crazy)
1982 - Hanky Panky - Fuga per due (Hanky Panky)
1985 - Dance - Voglia di successo (Fast Forward)
1990 - Ghost Dad - Papà è un fantasma (Ghost Dad)

Culegamènt estéran

Àtar prugèt

Wikimedia Commons contiene file multimediali su Sidney Poitier