Scurpiòṅ

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Scurpiòṅ
fémna dal scurpiòṅ itagliàṅ (Euscorpius italicus)
Dominì: Eukaryota
Rèign: Animalia
Sòtrèign: Eumetazoa
Ram: Bilateria
Superphylum: Protostomia
Clâd: Ecdysozoa
Phylum: Arthropoda
Subphylum: Chelicerata
Clâsa: Arachnida
Órdin: Scorpiones, C. L. Koch (1837)

Al scurpiòṅ (nóm sientìfic: scorpiones, scorpione in itagliàṅ) 'l è aràcnid velenóś.

In dal mónd a gh 'n è dumìla spéci a 'l incìrca, tuti carateriśàdi da 'n còrp ślungâ e da na cóa a segmènt ch'la finìs c'n un bśî ch'al gh sarvìs par pasàr al vlèṅ in di còrp dal vitmi ch'al punś.

In gèn'r al scampa da i tri a i sinc an ma soquànti spéci i pōlan rivàr anc a i déś o quìnd'ś an 'd vita.

Descrisiòṅ

Al scurpiòṅ al gh'à quàtar para 'd gambi, al primi dū i èṅ fati a fórma 'd tanàja e i gh sarvìsan par difénd'r-as o par ciapàr e tgnir strichi 'l bestiulìni ch'al vōl magnàr.

Al còrp al s divìd in dū, tèsta e pansa. La part dla tèsta al gh'à 'n gus in cô dit carapàś in du i sàltan fóra dū òć in dal mèś e da dū a sinc para 'd òć da 'l dū bandi. I scurpiòṅ ch'i vìv'n in dal gròti però i n gh'ànan minga di òć. La pansa l'è furmàda da dódas segmènt, i ùltim sinc i èṅ qvéli dla cóa ch'i gh'aṅ dènt'r al giàndli dal vlèṅ, un misćiùs ad neuro-tusìni (a cadéna lunga: α-tusìni e β-tusìni e a cadéna curta) ch'i sarvìsan par paraliśàr al vitmi.

Ad sóta al scurpiòṅ al gh'à dū òrgan sensuriài ciamâ “pétan”, ad sòlit più grand in di masć.

Ad sòlit i vaṅ a casa 'd nòt par ciapàr di insét o di ragn da magnàr che lōr i càtan scultànd al vibrasiòṅ dla tèra ch'i fànan. S'a n s i fà minga inspirtàr, chi lōl i n pùnśan minga, piutòst i scàpan via o i armàgnan férum. Quànd i mòrśgan 'l óm in gènar i fànan sōl mâł parchè i n gh'ànan minga dal vlèṅ abàsta par masàr, a part soquànt scurpiòṅ aśiàtic (di gènar Parabuthus, Tityus e Androctonus) ch'i èṅ anc bòṅ ad cupàr la gint cun dal diféśi arbasàdi cuma putèṅ, vèć e malâ.

Prima 'd dar a la luś i sò scurpiunsèṅ, la fémna la gh'à da spetàr da soquànt méś a 'n an e mèś dòp 'l acupiamènt. A 'l inìsi i pìcui i armàgnan cun la màdar, muntànd-'g insìma a la schina.

Culegamènt estéran

(IT) La sò paśna su 'l sit dla Treccani

Àtar prugèt

Wikiquote contiene citazioni di o su Scurpiòṅ
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Scurpiòṅ