Sìmia

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Sìmia
na sìmia ch'la magna 'n ślâ
Dominì: Eukaryota
Rèign: Animalia
Phylum: Chordata
Clâsa: Mammalia
Órdin: Primates
Famija: Hominidae • Hylobatidae • Cercopithecidae Cebidae • Atelidae • Aotidae • Pitheciidae

La sìmia (scimmia in itagliàṅ) 'l è 'n mamìfar d'l órdan di primâ, ch'al gh'à dènt'r anc 'l ès'r umàṅ mudèran. I èṅ divìśi fra qvéli dal “Mónd Vèć” (cun 151 spéci) e qvéli dal “Mónd Nóṿ” (cun 128 spéci), la difarénsa l'è in dla fórma di buś dal naś e dla dintadùra.

Fra 'l simi più famóśi a 'rcurdém al scimpanzé, al gurìla, 'l uràng, al babuèṅ, al bunōb, al macàc e 'l lémur.

Descrisiòn

Al simi i èṅ dal bèsti inteligènti, c'n un sarvèl dimóndi ślilupâ. Da spés i vìv'n insém, cun di cumpurtamènt suciài cumplès. I èṅ bòni 'd druàr al maṅ par ciapàr e tgnir stric dal ròbi par via dal sò sinc dida e dal pòlas ch'l è mis in sèns cuntràri. I pōlan giràr druànd sōl i pē o sinò pugiànd-'s anc c'n i bras.

Al simi più pìculi i èṅ grandi cuma di śghirét méntar qvéla più grôsa 'l è 'l gurìla. Al còrp al pōl èsar quaciâ da di pēi, minga tant lung, ma dal parti i pōl'n anc èsar nûdi (cuma 'l grugn o 'l cûl). La ganàsa la pōl cuntàr su na ditadùra da trénta-dū a trénta-siē dènt.

I màgnan da tut, da la carna a la fruta, da gl'insèt a 'l fój. A secónda dal spéci, e dal fat 'd èsar salvàdghi o tiràdi sù da 'l óm, i pōlan scampàr da i quìndas a i ssant'an. I parturìsan in dal gir ad tri o nóṿ méś, in gènar un simiòt a la vòlta.

Dimóndi sìmi i vìv'n insìma a i àlbar e i gh'aṅ na cóa ('l óm al l'à pardùda in di tèmp antîg).

Culegamènt estéran

(IT) La sò paśna su 'l sit dla Treccani

Àtar prugèt

Wikiquote contiene citazioni di o su Sìmia
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Sìmia