Raf Vallone

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Raffaele Vallone, cgnusû méj cuma Raf Vallone (Trupèa, 17 ad Favràr dal 1916 - Róma, 31 'd Utóbar dal 2002, a s lèś ˈraf valˈloːne in itagliàṅ) 'l è stâ 'n śugadōr ad fólbar, giurnalìsta, atōr e partiśàṅ itagliàṅ, Cavalēr ad Gran Crōś d'l Órdan a 'l Mèrit dla Repùblica Itagliàna.

Biugrafìa

Uriginàri dla Calàbria, Raf da pìcul al và a star a Turèṅ sità in du al s diplòma a 'l lìceo clàsic e pò al s làurea in filuśufìa e giurisprudénsa, avénd cuma insgnànt Luigi Einaudi e Leone Ginzburg. In séguit al taca a śugàr a balòṅ in Serie A, faghénd al rōl dal sèntarcampìsta in dal Turèṅ par siē an tacànd da la stagiòṅ 1934-1935, cun na parénteśi d'n an in dal Nuàra, sgnànd anc sinc gòi e vinsénd la Coppa Italia in dal 1935-1936.

In dal 1941 al gh dà 'n taj c'n al fólbar tacànd al mistēr ad giurnalìsta, scrivénd su l'Unità, anc se minga iscrìt a 'l partî cumunìsta itagliàṅ, e su La Stampa cuma crìtig cinematugràfic.

In dal 1942 al taca anc a recitàr, da spés faghénd di persunàǵ ingénuv ma bòṅ, tulénd part a 'l film Noi vivi cun prutagunìsta Rossano Brazzi e l'Alida Valli cun lò in dla part 'd un marinàr. Durànt i an dla secónda guèra mundiàla al s dà da far cuma partiśàṅ insém a 'l sò amìg Vincenzo Ciaffi mémbar dal muimènt pulìtig anti-fasìsta Giustìsia e Libertà. Mis in parśòṅ a Còm, al gh l'à cavàda a scapàr via butànd-'s in dal lâg ad Còm durànt un trasferimènt.

Finìda la guèra al tórna a recitàr girànd film cuma Riso amaro (1949), drama su 'l mundarìś in Piemònt cun la Silvana Mangano e Vittorio Gassman, Non c'è pace tra gli ulivi, in còpia cun la Lucia Bosè, Cuori senza frontiere, insém a la Gina Lollobrigida, e Il cammino della speranza, in dla part 'd un minadōr sicigliàṅ véduv e cun tri putèṅ da tiràr sù, ch'i al fànan dvintàr òṅ di atōr più impurtànt dal neurealìśum.

In di an Sinquànta 'l è stâ prutagunìsta ad pelìculi cuma Il Cristo proibito (1951) ad Curzio Malaparte, ch'al 'l à batśâ cuma la sōla ghigna marxìsta dal cìnema itagliàṅ, Anna (1951), Roma ore 11 (1952), Camicie rosse (1952), in di pagn ad Giuseppe Garibaldi, Teresa Raquin (1953), insém a la Simone Signoret dirèt par Marcel Carné, e La spiaggia (1954).

In dal 1960 al tōś part a 'l film ad guèra La ciociara, cun la Sophia Loren e Jean-Paul Belmondo, méntar dū an dòp al vins un Dàvid ad Dunatèl par la part dal dascargadōr a 'l pòrt ad Brooklyn Eddie Carbone in dal drama 'd Sidney Lumet Uno sguardo dal ponte girâ a fiànc dla Maureen Stapleton e 'd Jean Sorel. Dal 1963 'l è invéci al drama girâ a Hollywood Il cardinale, candidâ a siē Prèmi Òscar, in du al fà 'l cardinàł Quarenghi. Sèmp'r in chi an lè a 'l ém vist in dal film ad guèra 5 per la gloria (1964), cun Stewart Granger e Mickey Rooney, in dal biugràfic Jean Harlow, la donna che non sapeva amare (1965), cun la Carroll Baker in di pagn dla Jean Harlow, in dal western Nevada Smith (1966), cun prutagunìsta Steve McQueen, e in dal film 'd asiòṅ Un colpo all'italiana (1969) a fiànc ad Michael Caine.