Lana Turner

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

La Julia Jean Turner, cgnusùda méj cuma Lana Turner (Wallace, 8 ad Favràr dal 1920 - Los Angeles, 29 ad Śugn dal 1995, a s lèś [ˈlænə ˈtɜːrnər] in ingléś), l'è stada n'atōra americàna, una dal più grandi e famóśi dal perìud 'd òr a Hollywood fra i an Quarànta e i Ssanta. La gh'à na stéla in dla Hollywood Walk of Fame.

Biugrafìa

Uriginària d'l Idaho, la Turner la patìs da śōvna la mòrt ad sò pàdar, minadōr c'n al visi dal śōg, masâ durànt na rapìna dòp avēr vins na mùcia 'd bèsi a i dâd. Carsùda cun 'l amōr dal cìnema, l'andàva sèmp'r a védar di film tut i sàbat dòpmeśdè, la gh'iva n'amirasiòṅ p'r al divi dal mumènt cuma la Norma Shearer e la Kay Francis e p'r i custùm da sógn ch'i spianàvan sèmpar.

In dal 1937, méntar la bviva quèl in un bar darènt a Hollywood, l'incróśa 'n giurnalìsta ch'al la preśénta a 'l regìsta Mervyn LeRoy ch'al gh fà far na part pìcula in dal film Vendetta (1937), qvéla dna ragàsa cupàda. Tut i l'arcòrdan p'r al sò majòṅ stric ch'la gh'iva adòs durànt al masamènt tant ch'la sarà batśàda par dimóndi tèmp cuma “The Sweater Girl” (La ragàsa c'n al gulfèṅ).

'L an dòp, méntar la giràva Uno scozzese alla corte del Gran Kan (1938), al prudutōr Samuel Goldwyn al gh'à vlû tajàr-ag via al śî ad sōvar par pò sgnar-li c'n un làpis. Da cal mumènt lè a la Lana i n gh'èṅ mai più carsùdi e l'atōra l'è stada pò sèmpar custréta a druàr di prudót da śuntàr-'g insìma o a diśgnàr-li.

L'à catâ 'l sucès c'n i film vgnû dòp, tacànd da Il dottor Jekyll e Mr. Hyde (1941) ad Victor Fleming cun Spencer Tracy e l'Ingrid Bergman e pò incóra cun Le fanciulle delle follie (1941), a fiànc ad James Stewart, e Se mi vuoi sposami (1941) e Incontro a Bataan (1942) tut dū girâ cun Clark Gable.

In dal 1946 l'éra una dal déś atōri pagàdi méj a Hollywood, anc par via dal sucès dal noir Il postino suona sempre due volte (1946) ad Tay Garnett, in dua la masa 'l marè jutàda p'r al sò amànt. In séguit l'à cuntinuâ a far da spés la part dla femme fatale, ch'la gh vgniva bèṅ par via dla sò belésa, dal sò purtamènt e dla sò uciàda ch'la striàva i óm, cuma in dal 1948 quànd l'à fat la part dla catìva Milady in I tre moschettieri.

In dal 1950 la vîṅ sarnìda da George Cukor par far la prutagunìsta dal sò drama L'indossatrice fat insém a Ray Milland, pò la tōś part a Il bruto e la bella (1952) ad Vincente Minnelli, in dua la gh'à na stòria 'd amōr difìcila cun Kirk Douglas, e a I peccatori di Peyton (1957) ad Mark Robson, stòria dna dóna (part fata da la Hope Lange) cun na fiōla ch'la gh'à da crésar da par lē in na sitadìna 'd pruìnsa. Par cla pelìcula chè la Turner, ch'la gh'iva 'l rōl dla Connie, na védva ch'la gh'iva 'n negòsi 'd vistî, la vîṅ numinàda a i Prèmi Òscar.

In dla sò vita la Turner, ch'la s è spuśàda sèt vòlti e ch'la gh'à abû na fiōla da 'l atōr Steve Crane, la Cheryl, la gh'à abû dal stòri anc cun di sò culéga cuma Tyrone Power, Frank Sinatra e Fernando Lamas e c'n al prudutōr Howard Hughes, finìdi in past a i giurnài braghēr, sèmpar prònt ad scrìvar di petegulés su 'd lē.

In di an Sinquànta la s éra misa c'n al 'gangster Johnny Stompanato, un tisi fumantèṅ ch'l iva anc fat a casòt cun Sean Connery su 'l set dal film Estasi d'amore (1958) che la Lana l'éra drē a giràr in Inghiltèra. La dóna la gh'iva n'usesiòṅ par c'l óm lè, anc se lò 'l alvàva 'l maṅ sèg, e la n gh la cavàva minga a lasàr-al, cum a s capìs da 'l tanti létri 'd amōr ch'la gh scrivìva, pò vgnudi fóra su i giurnài americàṅ. Quànd finalmènt la Turner l'iva decìś ad dar-'g un taj sèg, al 4 'd Avrìl dal 1958, sò fiōla Cheryl, par diféndar-la, l'iva tirâ na scurtlàda a Johnny masànd-al.

Dòp c'l epiśòdi chè la sò caréra l'à patî un brut strabùc, anc se pò i giùdas i aṅ asòlt sò fiōla, cun la gint e la Céśa i gh dàvan dla dunàsa. Dòp al scàndal a la Turner i gh vgnìvan śibìdi sèmpar dal part ad dóni pcadōri e turmintàdi, c'n un pasâ tórbad e cun di sèns ad cólpa.

Al prim film girâ dòp cla daśgràsia là 'l è stâ 'l drama Lo specchio della vita (1959) ad Douglas Sirk, in dua lē la gh'iva da sarnìr fra la famìja e la caréra da atōra, e 'l è stâ 'n sucès. 'N àtar meludràma ch'l'è andâ bèṅ 'l è stâ Ritratto in nero (1960) cun Anthony Quinn e la Sandra Dee e pò incóra Ossessione amorosa (1961) e 'l noir Strani amori (1965) cun Cliff Robertson e Hugh O'Brian.

In di an Ssanta l'à girâ anc dal cumèdi cuma Uno scapolo in paradiso, in còpia cun Bob Hope, e Come ingannare mio marito (1962) cun Dean Martin e Walter Matthau.

La sò ultma part da prutagunìsta l'è stata qvéla dna màdar puòsa e vilìda in Madame X (1966), fata insém a John Forsythe e a la Constance Bennett, ch'la gh'à fat vìns'r un Dàvid ad Dunatèl in Itàglia. In di an Utànta 'l à pò girâ soquànt epiśòdi dal telefìlm Falcon Crest e na puntàda ad Love Boat

L'è mòrta a stanta-sinc an p'r cànc'r a la góla esénd lē una ch'la fumàva dimóndi.