Kiwi

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Kiwi
un kiwi mantelli
Dominì: Eukaryota
Rèign: Animalia
Sòtrèign: Eumetazoa
Superphylum: Deuterostomia
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Infraphylum: Gnathostomata
Superclâsa: Tetrapoda
Clâsa: Aves
Sòtclâsa: Neornithes
Superórdin: Paleognathae
Órdin: Apterygiformes Haeckel, 1866
Famija: Apterygidae G.R.Gray, 1840
Gènàr: Apteryx Shaw, 1813
Sòrta: Apteryx australis • Apteryx owenii Apteryx haastii • Apteryx rowi • Apteryx mantelli

Al kiwi (nóm sientìfic Apteryx) 'l è 'n uśèl dla famìja di Apterygidae. Al sò nóm in grèc a vōl dir “sénsa ali” pròpria parchè al n gh i à minga.

Cla bèstia chè la viṿ sōl in dla Śelànda Nóva tant che pò l'è dvintàda 'l sò sìmbul nasiunàł.

Descrisiòṅ

I kiwi i èṅ lung da i trénta-sinc a i ssanta-sinc cm p'r un pēś ch'al và da 'l chilo a i tri-sinc chilo. Al fémni i èṅ più grandi di masć specialmènt quànd i gh'aṅ da far i ōṿ. La sò tèsta l'è pìcula c'n un còl lung e rubùst acsè cuma la part ad sóta dal còrp.

I n gh'aṅ minga la cóa méntar gl'ali i èṅ curti e lugàdi sóta 'l plumi. I pē i gh'aṅ quàtar dida cun dal grifi, tri davànti e una dadrē. I èṅ bòṅ ad nudàr.

Esénd ch'i sàltan fóra 'd nòt par magnàr, in dal sótbòsc, i èṅ bòṅ ad naśàr e ad sintìr-ag bèṅ, i òć invéci i èṅ piculèṅ e i gh védan sōl da darènt.

Al sò bèc 'l è dimóndi lung, anc vint-sinc cm, incurvâ vèrs al bas. Al sò culōr al và da 'l biànc avòri a 'l ròśa, da 'l maròṅ a 'l griś scûr. Al sò péni i èṅ più di pēi a dir dabòṅ.

I faṅ i sò gnai faghénd dal buśi par tèra, grandi abàsta par star-'g in dū dèntar. I màgnan tut i invertebrâ ch'i càtan: ragn, insèt, lumàghi, lumagòt e via dascurénd. Dal vòlti i pōlan magnàr anc dla fruta madùra cascàda par tèra. Al sò magnàr preferî però i èṅ i bēg che lōr i èṅ bòṅ ad sintìr naśànd-i da sóttèra par via di buś dal naś ch'i èṅ in fónd a 'l bèc e minga a 'l inìsi cum a sucéd ad sòlit in di uśèi.

I kiwi i armàgnan insém anc tuta la vita e la fémna la fà 'n ōṿ a stagiòṅ. I pōlan campàr da i vint a i trént'an.

Culegamènt estéran

(IT) La sò paśna su 'l sit dla Treccani

Àtar prugèt

Wikiquote contiene citazioni di o su Kiwi
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Kiwi