Khayr al-Dīn Barbarósa

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Khayr al-Dīn Barbarósa, cgnusû anc cuma Haradin, Kaireddin, Cair Heddin e, in itagliàṅ, cuma Ariadeno o Aricodemo Barbarossa (Mitilèṅ, 1478 a 'l incìrca – Büyükdere, 4 ad Luj dal 1546) 'l è stâ 'n cursàr e cmandànt dla flòta utmàna.

Biugrafìa

Nâ su l'ìśula 'd Lèśbo (Grécia) da 'l albanéś musulmàṅ Yakup Ağa e da na védva 'd un prevòstar urtudòs, la Catalina, fiṅ da śōvan 'l à tacâ a far al cursàr cóntar gl'ìśuli gréchi minga utmàni in fiṅ tant ch'i Cavalēr ad Ròdi i al bàt'n in dal mâr ad Créta. In batàja a pèrd la vita sò fradèl Elias méntar ʿArūj, àtar sò fradèl, al vîṅ fat parśunēr.

In séguit Khayr al-Dīn 'l à fat sua l'ìśula 'd Gèrba, faghénd-an la baś p'r al sò spedisiòṅ in dal mar Mediteràni, specialmènt in pòst cuma Diàṅ Marèṅ, in Ligùria, Réś ad Calàbria, Andaluśìa (turnàda cristiàna in alóra), Lìpari e Tìndari (in Sicìglia).

In dal 1516 'l à cunquistâ Algéri, purtàd-la via a i spagnōi, dvintànd-'n al sgnōr. Al nâṿ dla Républica ad Génuva i gh'aṅ pò fat 'n atàc a Tùniśi, dand-ag na lesiòṅ.

In dal 1526 'l è turnâ a cumbàt'r in Basitàglia, prima a Réś ad Calàbria e pò a Mesìna, pò al próa a far àtar tant in Éltitàglia ma 'l vîṅ farmâ da i genuvéś 'd Andrea Doria a Piumbèṅ. In dal 1533 Khayr al-Dīn al dvènta capitàṅ pascià, cmandànt dla flòta utmàna, e 'l an dòp al và a 'l atàc in Calàbria a Cetrâr e a San Luśènt, in du 'l fà nuvsènt parśunēr, e pò anc in Campània a Capri, Pròcida e Gaéta. Rivâ a Sperlónga e a Tèracìna, al fà sù un muć ad ròba e 'd séruv da purtàr sèg, par pò turnàr in Tuniśìa in du al pòrta via al sità ad Biśèrta e 'd Tùniśi a 'l sultàṅ Moulay Hassan.

Dòp n'atra batàja a Tùniśi c'n al nâṿ mandàdi da Carl V 'd Aśbûrg c'n a cap Andrea Doria, al mét a fèr e fōg Minòrca e Mahón masànd un sac ad cristiàṅ e purtànd via ròba e séruv par vénd'r-i a Lisàndria 'd Egìt e a Custantinòpuli, in du i gh fànan fèsta cuma 'n eróe.

In dal 1937 al dà adòs a soquànt paéś dla Pùglia, pò al próa a far àtar tant, sénsa sucès, a Curfù, in alóra di venesiàṅ. 'L an dòp al cumbàt incóra la flòta 'd Andrea Doria su 'l còsti albanéśi, pò al gh la cava a fiacàr la sità 'd Nisa, l'ìśula 'd Ìschia e Lìpari.

Al mōr ad févra śala in dal 1546. 'L è saplî a Beşiktaş, distrét a nòrd dla sità 'd Ìstanbul.

Culegamènt estéran

(IT) La sò paśna su 'l sit dla Treccani

Àtar prugèt

Wikiquote contiene citazioni di o su Khayr al-Dīn Barbarósa
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Khayr al-Dīn Barbarósa