James Mason

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

James Neville Mason, cgnusû anc cuma Enoch Gates (Huddersfield, 15 ad Maǵ dal 1909 - Luśàna, 27 ad Luj dal 1984, a s lèś [d͡ʒeɪmz ˈmeɪsən] in ingléś), 'l è stâ 'n atōr, senegiadōr e prudutōr britànic. 'L è stâ candidâ par tré vòlti a i Prèmi Òscar, in dal 1955 p'r al drama muśicàł cun la Judy Garland È nata una stella, ch'al gh'à purtâ almànc un Golden Globe, in dal 1967 par la cumèdia dramàtica Georgy, svegliati, giràda cun la Lynn Redgrave, Alan Bates e la Charlotte Rampling, e in dal 1982 p'r al drama cun Paul Newman Il verdetto, in di pagn d'l avucàt curót Concannon.

Al gh'à na stéla in dla Hollywood Walk of Fame, frut dna caréra ch'al 'l à vist recitàr in sènt-sinquànta e pasa òvri, fra film, telefìlm e série televiśìvi.

Biugrafìa

Uriginàri dal Yorkshire, 'l éra fiōl 'd un negusiànt cun di bèsi. Da śōvan 'l à studiâ a l'Università 'd Cambridge dvintànd architét ma pò 'l à decìś ad tacàr na caréra da atōr a la mità di an Trénta, faghénd da spés part da anti-eròe in film prudót da la Gainsborough Pictures cuma L'uomo in grigio (1943) e La bella avventuriera (1945).

'L à recitâ cun la Deborah Kerr e Robert Newton in dal film Il castello del cappellaio (1942) par pò catàr al sucès faghénd al prutagunìsta in Settimo velo (1945), record 'd incàs in dal Régn Unî. In séguit 'l à fat al rapinadōr frî a mòrt in na banca irlandéśa in Fuggiasco (1947) e 'd un mèdag in dla sò prim film girâ a Hollywood, Presi nella morsa (1949), in còpia cun la Barbara Bel Geddes.

In di Stat Unî 'l è stâ bòṅ ad far di persunàǵ sèmpar difarènt cuma Marco Giunio Bruto in Giulio Cesare (1953), in còpia cun Marlon Brando in di pagn ad Marcantóni, al maresiàl Erwin Rommel a fiànc dla Jessica Tandy in Rommel, la volpe del deserto (1951), al camarēr spia sénsa muràł in Operazione Cicero (1952) ad Joseph L. Mankiewicz, 'l atōr su 'l viàł dal tramònt in È nata una stella (1954), al capitàṅ Nemo in Ventimila leghe sotto i mari (1954), cun Kirk Douglas, 'l insgnànt dna scōla 'd paéś in dal drama Dietro lo specchio (1956), na spia in Intrigo internazionale (1959) 'd Alfred Hitchcock, a fiànc ad Cary Grant, l'Eva Marie Saint e Martin Landau, e 'n espluradōr in Viaggio al centro della Terra (1959), trat da 'n rumànś ad Jules Verne.

In di an Ssanta 'l à interpretâ al prufesōr Humbert Humbert inamurâ dna ragasōla in Lolita (1962) ad Stanley Kubrick, pò un piràta ch'al tradìs Peter O'Toole in Lord Jim (1965), al catìṿ dutōr Polidori in Frankenstein, The True Story (1973), al padròṅ dna piantagiòṅ a Dixie in dal film Mandingo (1975), 'd al séruv 'd un vampîr in dla série televiśìva Le notti di Salem (1979) ad Tobe Hooper, d'n ex prudutōr teatràl in dal śal Delitto sotto il sole (1982) e dal capitàṅ Hughes in Barbagialla, il terrore dei sette mari e mezzo (1983).

Al s è spuśâ dó vòlti, la prima in dal 1941 cun la culéga Pamela Kellino ch'la gh'à dâ dū fiōi, la Portland Mason Schuyler (mòrta in dal 2004) e Morgan ch'l à pò tòlt la cantànta Belinda Carlisle cuma mujēr, e l'atōra austragliàna Clarissa Kaye.

'L è mòrt in dla sò cà in Śvisra par 'n infàrt a stanta-sinc an. Tri an prima 'l ivâ fat vgnir fóra la sò auto-biugrafìa Before I Forget (Prima ch'a m daśméndag).