Gerrymandering
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś |
Al gerrymandering (a s lèś [ˈdʒɛrimændərɪŋ] in ingléś), cgnusû anc cuma Gerrymander, 'l è 'n sistéma particulàr ad cambiàr i cunfîṅ di culéǵ eleturài, specialmènt in di sistéma magiuritàri, par purtàr di vantàś a 'n partî pulìtig e gablàr e fargàr gl'aversàri pulìtig.
Al ciàpa 'l nóm da 'l pulìtig Elbridge Gerry (1744-1814), in alóra guvernadōr dal Massachusetts, e da la marasàndula (salamander in ingléś) parchè chi lò 'l iva strulgâ 'n distrét cun la fórma ad c'l anfìbi lè p'r èsar sicûr 'd ès'r elèt incóra (faghénd la sincràśi Gerry+Salamander).
Al gerrymandering al dà vita a 'n mecanìśum parvèrs in dua 'l è 'l pulìtig a sarnìr i sò eletōr e minga i eletōr ch'i sarnìs'n al sò pulìtig.
Reviśiòṅ di culéǵ eleturài
[mudéfica la surzéia]In di sistéma eleturài i culéǵ i gh'aṅ sèmpar d'èsar mis a pòst dòp soquànt an par tgnir adrē a i cambiamènt dla pupulasiòṅ, in manéra ad garantìr 'n equilìbri fra i pulìtig elèt e 'l nùm'r ad gint ch'i gh'aṅ da rapreśentàr.
In gèran cal fat chè, ch'a gh'arév da èsar un quèl sōl tècnig, a vîṅ fat a séguit di censimènt. In itàglia al mudìfichi di culéǵ eleturài i èṅ fati da 'l Parlamènt, tgnénd adrē a 'l prupòsti dna cumisiòṅ 'd espèrt guidàda p'r al presidènt d'l Istat.
Al risć 'l è che na quàlc part pulìtica la pòsa prufitàr-'s ad cal fat chè par cambiàr-i a sò vantàś p'r avēr a la fiṅ più pulìtig elèt par lōr.
Funsionamènt dal gerrymandering
[mudéfica la surzéia]Una dal manéri più furbi druàda da 'l gerrymandering l'è qvéla cgnusùda cuma “cracking” (scavśadùra). La cunsìst in dal śbragàr in tant cunsèṅ i pòst in du i aversàri i èṅ più fòrt acsè da stramnàr cal grup ad vōt lè in mèś a di pòst ch'i vōtan da cl'atra banda, faghénd bèṅ i cònt p'r avēr in tut al manéri la magiurànsa. A s pōl far na traplàda cumpàgna anc par grup ètnig, par rénd'r inùtii i vōt 'd un grup grôs ma minuritàri (cuma qvél di nég'r in di stat Dixie).
A s pōl anc far al cuntràri, dasfrutànd la tècnica ciamàda “packing” (invlùp) ch'in di fat la ténd a mét'r insém tut i vōt cuntràri in un culéǵ sōl, faghénd cònt ch'in di sistéma magiuritàri vinsàr c'n al 90% cóntar 10% 'l è cumpàgn che vìnsar 51,01% cóntar 49,99%. Praticamènt acsè i s réndan carta strasa di blòc grôs ad vōt, a vantàś ad tut chi àtar culéǵ.
Par śugàr spòrc a s pōl far na pulìtica 'd “hijacking” (dirutamènt), mént'r insém dū culéǵ in du i èṅ fòrt di aversàri par far in manéra ch'almànc òṅ di dū al pèrda o anc qvéla dal “kidnapping” (sequèstar) ch'la gh'è quànd a sa spòsta 'l indirìs ad cà d'n aversàri in 'n àtar culéǵ, par far-al cùrar fóra da 'l sò camp ad riferimènt rendénd-al più débul in dla cumpetisiòṅ.