Gerrymandering
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś |
Al gerrymandering (a s lèś [ˈdʒɛrimændərɪŋ] in ingléś), cgnusû anc cuma Gerrymander, 'l è 'n sistéma particulàr ad cambiàr i cunfîṅ di culéǵ eleturài, specialmènt in di sistéma magiuritàri, par purtàr di vantàś a 'n partî pulìtig e gablàr e fargàr gl'aversàri pulìtig.
Al ciàpa 'l nóm da 'l pulìtig Elbridge Gerry (1744-1814), in alóra guvernadōr dal Massachusetts, e da la marasàndula (salamander in ingléś) parchè chi lò 'l iva strulgâ 'n distrét cun la fórma ad c'l anfìbi lè p'r èsar sicûr 'd ès'r elèt incóra (faghénd la sincràśi Gerry+Salamander).
Al gerrymandering al dà vita a 'n mecanìśum parvèrs in dua 'l è 'l pulìtig a sarnìr i sò eletōr e minga i eletōr ch'i sarnìs'n al sò pulìtig.
Reviśiòṅ di culéǵ eleturài
In di sistéma eleturài i culéǵ i gh'aṅ sèmpar d'èsar mis a pòst dòp soquànt an par tgnir adrē a i cambiamènt dla pupulasiòṅ, in manéra ad garantìr 'n equilìbri fra i pulìtig elèt e 'l nùm'r ad gint ch'i gh'aṅ da rapreśentàr.
In gèran cal fat chè, ch'a gh'arév da èsar un quèl sōl tècnig, a vîṅ fat a séguit di censimènt. In itàglia al mudìfichi di culéǵ eleturài i èṅ fati da 'l Parlamènt, tgnénd adrē a 'l prupòsti dna cumisiòṅ 'd espèrt guidàda p'r al presidènt d'l Istat.
Al risć 'l è che na quàlc part pulìtica la pòsa prufitàr-'s ad cal fat chè par cambiàr-i a sò vantàś p'r avēr a la fiṅ più pulìtig elèt par lōr.
Funsionamènt dal gerrymandering
Una dal manéri più furbi druàda da 'l gerrymandering l'è qvéla cgnusùda cuma “cracking” (scavśadùra). La cunsìst in dal śbragàr in tant cunsèṅ i pòst in du i aversàri i èṅ più fòrt acsè da stramnàr cal grup ad vōt lè in mèś a di pòst ch'i vōtan da cl'atra banda, faghénd bèṅ i cònt p'r avēr in tut al manéri la magiurànsa. A s pōl far na traplàda cumpàgna anc par grup ètnig, par rénd'r inùtii i vōt 'd un grup grôs ma minuritàri (cuma qvél di nég'r in di stat Dixie).
A s pōl anc far al cuntràri, dasfrutànd la tècnica ciamàda “packing” (invlùp) ch'in di fat la ténd a mét'r insém tut i vōt cuntràri in un culéǵ sōl, faghénd cònt ch'in di sistéma magiuritàri vinsàr c'n al 90% cóntar 10% 'l è cumpàgn che vìnsar 51,01% cóntar 49,99%. Praticamènt acsè i s réndan carta strasa di blòc grôs ad vōt, a vantàś ad tut chi àtar culéǵ.
Par śugàr spòrc a s pōl far na pulìtica 'd “hijacking” (dirutamènt), mént'r insém dū culéǵ in du i èṅ fòrt di aversàri par far in manéra ch'almànc òṅ di dū al pèrda o anc qvéla dal “kidnapping” (sequèstar) ch'la gh'è quànd a sa spòsta 'l indirìs ad cà d'n aversàri in 'n àtar culéǵ, par far-al cùrar fóra da 'l sò camp ad riferimènt rendénd-al più débul in dla cumpetisiòṅ.