Cultùra
|
C'l artìcol chè 'l è scrit in
Carpśàn |
La cultùra l'è n'intensiòun ed brevitù che i agìnt i gh'tìnen adrē infìn da di tèinp dimòndi antìg. L'è cl insèm ed cgnusìnsi, manéri 'd vìver, pràtichi, valōr, che i agìnt i àn imparê in dla só vìta per fèr bèin, fèr a mōd, stèr da mêś a chièter. La nn'è minga un quèl ch'a s gh'à bèle da quand a s nàs, mo la s tóś sù cun la socialiśasiòun, a travèrs quèl ch'a s impèra ed comportères, col reghli e i valōr da tgnìr'gh adrē, per stèr in armonìa da mêś ai agìnt, e vìa descurènd.

Al nòm al deśvìn da 'l latèin colo, -is in dal sèins ed "cultivèr", mo minga la tèra per tōren sù dal verśùri, mo bèin invéci per dìr ch'a s vōl tgnìr adrē a l'alma edl òm. A in catèm na spiegasiòun dimòndi cèra ind un scrìt ed dumìla an indrē ed Ciceròun:
Al só significhèt ed lung al tèinp
Ed lung al tèinp, al significhèt ed cultùra al gh'ìva dal sfumadùri minga sèinper cunpàgni ed quìli 'd incō.
I grēc antìg i la ciamèven paidèia, e i 'n psìven tōr pèrt i agìnta sgnōr, quī ch'i n'gh'ìven minga di òblig ed servitù.


In chi tèinp acsè indrē di grēc antìg, al in descurìva dimòndi Platòun in dal só scrìt in sìm'ala Repùblica, indû lò al catèva la manéra 'd dìr che i sitadèin i gh'àn tùt dal qualitê e dal dispośisiòun ch'i vinen ùtil in dla polis, mo lò al dgìva anc che 'l sitadèin più adàt a tōr pèrt a 'l govèren dla sitê, al n'è èter che quèl estuddiê, quèl ch'l è rasionèl. E dòunc a s capìs che Platòun al tgnìva in dal màsim còunt i stùddi per la formasiòun ed 'l òm.
Al só studèint Aristòtel al descurìva edla filośofìa in dimòndi só scrìt e a s capìs anc chè che, damànd al só mìster, anca lò al dèva dimòndi inportànsa ai studdi per la formasiòun edl òm cultivê. Lò 'l catèva che 'l òm al pōl cuntèr in sìm'a dū tìp ed "ragiòun" ch'i gh'fàn pèrt ed lò: la "ragiòun teorètica" e la "ragiòun pràtica". Chi dū tìp chè ed ragiòun, i s servìsen ed vistî, trī per la ragiòun teorètica e dū per la ragiòun pràtica:
In dl'antropologìa, al studiōs Tylor al in dèva na definisiòun ch'l'è armèśa in pē infìn a incō per la só completèsa:
A s in cata pò anca degli ètri, dal definisiòun:

Manéri 'd dìr
Vōś lighèdi
Noti e referèinsi
- ↑ (LA) Ed Ciceròun: Tusculanae Disputationes, Roma, 45 a.C., II, 13.
- ↑ (IT) Vōś Cultura in n'ensiclopedìa dal 2003 edla UTET, scrìta da N. Abbagnano.
- ↑ (IT) Spiegasiòun dal prof. E. Berti in sìm'a 'l youtube in dal 2018.
- ↑ (EN) 'D Edward Burnett Tylor, 1871: Primitive Culture: Research into the Development of Mythology, Philosophy, Religion, Art, and Custum, Londra, prim evlùm, pàǵ 1.
- ↑ (IT) Ed Giuseppe Mantovani, 2004: Intercultura - È possibile evitare le guerre culturali?, Bulògna, paǵ 8.
- ↑ (EN) Ed Bonnie Honig, 1999, paǵ 39-40.
- ↑ (IT) Ed Loredana Sciolla e Paola Maria Torrioni, 2020: Sociologia dei processi culturali, Bulògna, paǵ 16.
Èter progèt
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Cultùra
Wikizionario contiene la voce di dizionario «Cultùra»
Colegamèint estèren
- (IT) La vóś in sìm'a 'l vocabolàri Treccani.
- (IT) D'indû a deśvìn al só nòm in sìm'a etimo.it.
- (LA) Al lìber II dal Tusculanae Disputationes ed Ciceròun in dal sit thelatinlibrary.com.
- (EN) Al lìber "Primitive culture" 'd Edward Burnett Tylor descargàbil dala réda.
- (EN) La só definisiòun in sìm'ala Newworldencyclopedia.org.
- (EN) Soquanti spiegasiòun dal só significhèt in dal lìber ed John Storey "Cultural Theory and Popular Culture: A Reader", in sìm'a Google Books.
- (EN) Soquànti spiegasiòun dal só significhèt in dal lìber ed Wendy Griswold "Cultures and Societies in a Changing World" in sìm'a Google Books.