Charles Chaplin

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Charles Spencer Chaplin Jr., cgnusû méj cuma Charlie Chaplin (Lóndra, 16 'd Avrìl dal 1889 - Corsier-sur-Vevey, 25 ad Dicémbar dal 1977, a s lèś [ˈt͡ʃɑːli ˈt͡ʃæplɪn] in ingléś) 'l è stâ 'n regìsta, atōr, còmig, senegiadōr, cumpuśidōr e prudutōr britànig, aṿtōr ad nuànta e pasa film, dagnóra tut girâ a i tèmp dal cìnema mut. Al gh'à na stéla in dla Hollywood Walk of Fame.

Cunsiderâ òṅ di più impurtànt cineàsta dal XX sécul, 'l à vins tri Prèmi Òscar, dū unuràri (in dal 1929 e in dal 1972) e òṅ in dal 1973 par la culòna sunóra dal drama Luci della ribalta, pelìcula dal 1952 vgnuda fóra in di Stat Unî sōl vint an dòp. 'L è stâ candidâ anc in dal 1941 par la cumèdia dramàtica Il grande dittatore (atōr, senegiadùra e culòna sunóra) e in dal 1948 p'r al thriller dramàtic Monsieur Verdoux, pelìcula ispiràda a 'l masadōr seriàł francéś Henri Landru in dua lò 'l iva firmâ la senegiadùra.

Al persunàǵ più famóś ad qvéi ch'l à fat in di sò film 'l è stâ qvél ad Charlot (cgnusû anc cuma 'l Vagabónd), ch'l andàva in gir c'n bastòṅ par tgnir-as sù, un capèl a bumbéta in cô, śbafi a spaséta e 'n giachét stric.

In di an dla casa a 'l strii durànt al macartìśum, a 'l inìsi di an Sinquànta 'l è finî in dla lista négra 'd Hollywood parchè batśâ cuma 'n “cumunìsta” e 'n “suversìṿ” par via dal sò pacifìśum, par la sàtira suciàla dal sò òvri ('l è abàsta pinsàr a 'l film Tempi moderni dal 1936 in du al fava védar in na ciàṿ còmiga la vita d'n uperàj in na cadéna 'd muntàǵ) e par 'n avēr mai dmandâ la sitadinànsa americàna. In dal 1952, méntar lò 'l éra in Inghiltèra par preśentàr al sò film Luci della ribalta, al guèr'n americàṅ al gh'à scanślâ 'l vist, dgénd ch'al gh'iva prima da far-'s interugàr su 'l sò idéi pulìtighi e su la sò vita privàda. Chaplin al s è tirâ indrē, sarnénd 'd andàr a vìv'r in Śvisra insém a la sò famìja, e i americàṅ i aṅ fat in manéra 'd tiràr via tut i sò lavōr da i cìnema par dagnóra vint an quànd pò i gh'aṅ parmìs ad turnàr.