Cavalēr
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś |
.svg){kind=small} Cavalēr | |
 un cavalēr pugiâ su na fója | |
| Dominì: Eukaryota | |
| Rèign: Animalia | |
| Superphylum: Protostomia | |
| Phylum: Arthropoda | |
| Subphylum: Tracheata | |
| Superclâsa: Hexapoda | |
| Clâsa: Insecta | |
| Sòtclâsa: Pterygota | |
| Coorte: Endopterygota | |
| Superórdin: Oligoneoptera | |
| Sesiòn: Panorpoidea | |
| Órdin: Lepidoptera | |
| Sòtórdin: Glossata | |
| Infraórdin: Heteroneura | |
| Divisiòn: Ditrysia | |
| Famija: Bombycidae | |
| Sòtfamija: Bombycynae | |
| Gènàr: Bombyx | |
| Sòrta: Bombyx mori, Linnaeus (1758) | |
Al cavalēr (nóm sientìfic: Bombyx mori, baco da seta in itagliàṅ) 'l è 'n insèt d'l órdan di Lepidòtar e dla famìja di Bombycidae ch'al fà la séda quànd la s sèra dènt'r a 'l sò fulsèl prima dla mutasiòṅ definitìva da bgòṅ a parpajóla. 'L è uriginàri dl'Àśia sentràla.
Al magna sōl al fój dla piànta dal mór a part al larvi péna nadi ch'i i s nutrìsan di sò but. A s trata d'n insèt ch'al gh'à na fam da lóv e ch'al magna sèmpar dè e nòt, dònca al dvènta grand in présia.
Metamòrfuśi
[mudéfica la surzéia]Durànt la sò vita al gh'à quàtar muti dla pèl, pò 'l sò còrp al dvènta śalàstar e la pèl più tiràda. A cal punt chè al bgòṅ, ch'l è pasâ a èsar lung da i dū mm a i siē/sèt cm, al s „purga“ (butànd ad fóra tut i sò lìquid e la mèrda) e pò, tacànd-'s a 'n stéc, al s anvlùpa dènt'r a 'n fulsèl ad fii ad séda lung da i tarśènt a i nuvsènt métar fat da lò druànd dū giàndli ch'i s càtan da 'l dū bandi dla bóca.
Se la metamòrfuśi la riva in fiṅ in fónd, al bgòṅ al s trasfórma in na parpajóla dòp quìndas dè vgnénd fóra da 'l fulsèl śbuśénd-al e ruinànd-al. Par cal mutìṿ chè i alevadōr i màs'n al criśàlidi prima, lasànd i fulsèi a scar e pò butànd-i in dl'àqua bujènta par dasfàr i misèi 'd fii.
Soquànt fulsèi i vìnan risparmiâ par parmét'r a 'l parpajóli 'd nàs'r e a dar vita acsè a di cavalēr nóṿ. Na fémna l'è in grâd ad far da i quatarsènt a i sincsènt ōṿ, biànc a 'l inìsi e pò négar prima 'd vèrar-'s, ma pò la mōr parchè la n è minga bòna 'd vulàr e gnanc ad magnàr.
In soquànti cultùri la gint la magna 'l criśàlidi tiràdi fóra da i fulsèi.
Culegamènt estéran
[mudéfica la surzéia]Àtar prugèt
[mudéfica la surzéia]
Wikiquote contiene citazioni di o su Cavalēr
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Cavalēr
