Castôr

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Castôr
un castôr
Dominì: Eukaryota
Rèign: Animalia
Sòtrèign: Eumetazoa
Superphylum: Deuterostomia
Clâd: Glires
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Infraphylum: Gnathostomata
Superclâsa: Tetrapoda
Clâsa: Mammalia
Sòtclâsa: Theria
Infraclâsa: Eutheria
Superórdin: Euarchontoglires
Órdin: Rodentia
Sòtórdin: Castorimorpha
Famija: Castoridae
Sòtfamija: Castorinae
Gènàr: Castor Linnaeus 1758
Sòrta: Castor canadensis • Castor fiber

Al castôr (nóm sientìfic: castor; castoro in itagliàṅ) 'l è na mamìfar ruśgadōr, ùnic mémbar dla famìja di Castoridae.

'L è cgnusû par la sò bravitù in dal far dal dighi in dl'àqua.

Descrisiòṅ

Cla bèstia chè la gh'à dū spéci: al Castor canadensis al viṿ in Cànada e in di Stat Unî e 'l è qvél più difûś mént'r al Castor fiber al viṿ in Európa in pòst cuma la Frància, la Germàgna, la Rùsia, la Scandinàvia, i paéś bàltic, la Pulógna e la Bielurùsia. In di ùlt'm an a s è catâ di castôr anc in Itàglia in Élt Édǵ.

I màgnan di alimènt vegetài cuma fój, scòrsi 'd àlbar, arbùt, raìś e piantìni.

I castôr da grand i pēś'n in mèdia sédas chilo ma i pōlan rivàr anc a i quarànta. Soquànti spéci ch'i s èṅ estìnti i éran grandi dagnóra cuma di ōrs, in tut al manéri a s trata dal grup ad ruśgadōr più grand a 'l mónd dòp i capibàra, esénd ch'l è lung stanta-sinc cm a 'l incìrca, mént'r al n riva gnanc a i trénta cm in altésa.

La cóa l'è larga e piàta, quaciàda 'd sćinsi e la miśùra vint-sinc cm a 'l incìrca, quànd al nōda la gh sarvìs cuma timòṅ o par jutàr-'l a 'lvàr-'s in pē. In caś ad perìcul al castôr al la śbat su l'àqua par far di stus e mandàr acsè un ségn a chi atri bèsti.

Al còrp 'l è pîṅ, la schina pigàda, al còl grôs. Al śampi da drē i gh'aṅ al dida palmàdi e cun dal grifi. La plisa in gènar l'è maròṅ su 'l rós ma sóta l'è più ciàra o su 'l griś.

I òć i èṅ piculèṅ e i buś dal naś i s pōlan saràr quànd i èṅ in àqua. I mùscui dal ganàsi i èṅ dimóndi fòrt. I quàtar dènt inciśìṿ ch'al gh'à, dū ad sōvar e dū ad sóta, i èṅ ad culōr śal-arànś e i gh sarvìsan par tajàr di àlbar cun di fust da i sinc a i vint cm, rivànd sōl na quàlc vòlta anc a qvéi c'n un diamétar ad stanta-sinc.

In dal cûl al gh'à dal giàndli bòni par marcàr al teritòri.

In natùra i pōlan scampàr vint an o anc da piò. La fémna la parturìs na vòlta 'l an, ad sòlit faghénd da dū a quàtar casturèṅ. Cal bèsti chè i vìv'n insém, in di pòst in du 'l è fàcil catàr da magnàr i grup i pōlan misćiàr insém dimóndi famìji.

Al fà di gnai cumplès e tirâ sù in manéra difarènta a secónda dal pòst in du 'l al fà, su n'ìśula o su la riva 'd un fiùm o dna bòra. Par far-i al dróa di spróc, di ram, dl'èrba, dal musć e dla śmalta che pò al mìsćia insém.

Quànd al gira su la tèra 'l è piutòst mòl e ingiangulâ in di muimènt, dònca par far méj a spustàr i trònc e i ram, ch'i gh sarvìsan par tiràr sù al dighi, al fà di canài fónd anc un métar par mét'r in culegamènt i cōrs 'd àqua c'n i pòst in du a gh'è di àrbui da arbàtar, esénd che pò la léggna l'armàgn a gala e l'è fàcil dònca far-la mōvar.

Al dighi i gh sarvìsan par cambiàr in méj par lōr al livèl dl'àqua. I vìnan fati muciànd sù ram, spróc, prédi e śmalta. C'n al tèmp i s śòntan pò anc di materiài ch'i galéśan su l'àqua e ch'i gh armàgn'n atàc e al radìś dal pianti ch'i nàsan lè.

Na sò diga l'è élta un mét'r e mèś a 'l incìrca e larga da piò ad tri métar, da piò ad sóta e più strichi insìma.

Culegamènt estéran

(IT) La sò paśna su 'l sit dla Treccani

Àtar prugèt

Wikiquote contiene citazioni di o su Castôr
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Castôr