Cangûr
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś |
.svg){kind=small} Cangûr | |
.jpg) un wallaby da 'l còl rós (Notamacropus rufogriseus) | |
| Dominì: Eukaryota | |
| Rèign: Animalia | |
| Sòtrèign: Eumetazoa | |
| Ram: Bilateria | |
| Superphylum: Deuterostomia | |
| Phylum: Chordata | |
| Subphylum: Vertebrata | |
| Infraphylum: Gnathostomata | |
| Superclâsa: Tetrapoda | |
| Clâsa: Mammalia | |
| Sòtclâsa: Theria | |
| Infraclâsa: Metatheria | |
| Superórdin: Australidelphia | |
| Órdin: Diprotodontia | |
| Sòtórdin: Macropodiformes | |
| Famija: Macropodidae Gray 1821 | |
| Sòtfamija: Sthenurinae • Macropodinae | |
| Gènàr: Dendrolagus • Dorcopsis • Dorcopsulus Lagorchestes • Lagostrophus • Macropus Notamacropus • Onychogalea • Osphranter Petrogale • Setonix • Thylogale • Wallabia | |
Al cangûr (nóm sientìfic Macropodidae; canguro in itagliàṅ) l'è na famìja 'd mamìfar d'l órdan di Diprotodontia, cun ssanta-tri spéci divìśi in trédas gènar. I cangûr ch'a gh 'n è da piò i èṅ al cangûr rós e 'l cangûr griś.
I vìv'n in Austràglia, in dla Guinèa Nóva e in di ìśuli lè darènt.
Descrisiòṅ
[mudéfica la surzéia]
_(50179917321).jpg)
Al dimensiòṅ i càmbian dimóndi a secónda dla spécie 'd riferimènt, a s và da 'l cangûr lévra (Lagorchestes), ch'al péśa sōl un chilo, a 'l bèsti più grandi dal gènar Macropus, qvél dal cangûr griś, ch'i pōlan pasàr i nuànta chilo.
La sò tèsta l'è pìcula rispèt a 'l rèst dal còrp méntar gl'uréci i èṅ śvilupàdi bèṅ.
Dagnóra tut i cangûr i gh'aṅ al gambi da drē dimóndi ma dimóndi più grandi e fòrti in cunfrònt a i art davànti, qvést parchè i li dróan par far di strabàls lung in avànti quànd i cùran, anc ad nóṿ mét'r a la vòlta, andànd a i 50 km/h. Sōl i cangûr ch'i vìvan su i àlbar, ch'i fànan part dal gènar Dendrolagus, i gh'aṅ di art praticamènt cumpàgn e i n sàltan minga.
La cóa l'è lunga e cun di mùscui esénd druàda par balansàr i strabàls e anc par pugiàr-as quànd i s còlgan par tèra. Al maṅ i gh'aṅ sinc dida e i èṅ bòni 'd ciapàr di quèi mént'r i dî di pē i èṅ sōl quàtar, dū anc tacâ insém.
La dintadùra la gh'à sōl i quàt'r inciśìṿ, qvéi 'd sóta i èṅ più grôs e i sarvìsan par biasàr, ciapànd cónt'r a 'l palâ ch'l è dûr apòsta. I dènt canèṅ o i n gh'èṅ minga o i èṅ praticamènt lugâ.
Cla bèstia chè l'è erbìbura e la gh'à 'n stómag divìś in cumpàrt difarènt. Esénd in dimóndi, i èṅ periculóś p'r i racòlt di cuntadèṅ tant ch'al guèr'n austragliàṅ al parmét ad masàr-'n un migliòṅ 'l an p'r arbasàr al nùmar.
Al fémni i gh'aṅ di marsùpi avèrt davànti, cun dèntar quàtar téti. I parturìs'n un cangurèṅ a la vòlta, òṅ 'l an, in gèn'r in di méś cald (in Śnar o in Favràr). Quànd al nas, dòp nuànta o sènt-déś dè, al pìcul al péśa 'n gram e 'l miśùra dū cm. Al s taca subìt a na téta armagnénd lè par dū o tri méś, pò anc quànd al crés, al fà dènt'r e fóra da 'l marsùpi anc par 'n an o 'n an e mèś.
I cangûr i èṅ atìṿ specialmènt ad nòt e da spés i vìv'n in grup. In natùra i pōlan campàr da i dódas a i daśdòt an méntar quànd i vìvan cun 'l óm, i èṅ bòṅ ad rivàr anc a i vint-i-òt.
Culegamènt estéran
[mudéfica la surzéia]Àtar prugèt
[mudéfica la surzéia]
Wikiquote contiene citazioni di o su Cangûr
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Cangûr
