Baléna
|
C'l artìcul chè 'l è scrit in
Miranduléś |
.svg){kind=small} Baléna | |
 na megatéra (Megaptera novaeangliae) | |
| Dominì: Eukaryota | |
| Rèign: Animalia | |
| Clâd: Cetaceamorpha | |
| Phylum: Chordata | |
| Clâsa: Mammalia | |
| Órdin: Artiodactyla | |
| Sòtórdin: Mysticeti • Odontoceti | |
| Infraórdin: Cetacea | |
| Famija: Balaenidae Gray 1825 | |
| Gènàr: Balaena Linnaeus 1758 Eubalaena Gray 1864 | |
| Sòrta: Balaena mysticetus • Eubalaena australis Eubalaena glacialis • Eubalaena japonica | |
La baléna (nóm sientìfic Balaenidae; balena in itagliàṅ) l'è na famìja 'd mamìfar ch'la viṿ in di àqui salàdi di mâr e di ucéan ma anc in di àqui dōlsi cuma soquànt delfîṅ 'd fiùm.
I pōlan campàr anc da piò ad stant'an anc s'in mèdia i rìv'n a trénta.
Descrisiòṅ
[mudéfica la surzéia]
I s divìd'n in dū gènar (Balaena e Eubalaena), in dū sót-órdan (Mysticeti, cun di fanòṅ in bóca a 'l pòst di dènt, e Odontoceti, ch'invéci i dènt i gh i ànan) e in quàtar spéci (Balaena mysticetus, dita „baléna dla Gruenlàndia“, Eubalaena australis, Eubalaena glacialis e Eubalaena japonica).
La baléna più granda a 'l mónd, ma anc la bèstia più grôsa in generàl, l'è la Baléna celèsta (Balaenoptera musculus) ch'la pōl tucàr i trénta-tri métar e rivàr a pśar sènt-utànta tunelàdi. Subìt dòp a gh'è la baléna cumùna (Balaenoptera physalus) ch'la s cata anc in dal mâr Mediteràni e ch'l'è lunga vint-sinc métar p'r un pēś 'd utànta tunelàdi. La Megatéra (Megaptera novaeangliae) l'è famóśa p'r i sò cant e p'r al pini lunghi su 'l pèt. Al Capdòj (Physeter macrocephalus) al s ciàma acsè par via dla sò tèsta granda.
Tuti 'l quàtar spéci 'd baléna i sa spóstan vèrs di àqui più caldi in Invèran, perìud in du a gh'è anc 'l acupiamènt, pò dòp déś o ùndas méś a nas al pìcul.
Al baléni in gènar i màgnan dal plàncton o sinò dal krill o di grustàsar. Quànd i mōrar i àrmàgn'n a gala par via dal sò gras ch'al riva a 'l 40% dal sò còrp, un quèl ch'a fà còmad a i casadōr, specialmènt eschiméś, ch'i aṅ tacâ a masàr-i da la fiṅ dal XVIII sécul.
Da 'l 1986 la baléna l'è prutèta a livèl internasiunàł ma Giapòṅ, Nurvégia e Iślànda i vàn'n avànti listés dgénd ch'i al fànan par di mutìṿ ad risérca sientìfica.
Culegamènt estéran
[mudéfica la surzéia]Àtar prugèt
[mudéfica la surzéia]
Wikiquote contiene citazioni di o su Baléna
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Baléna
