Arnasimènt emigliàṅ

 Miranduléś

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

L'Itàglia dal 1499: Frara (in pórpura) la gh'iva dènt'r anc Mòdna e Réś, teritòri dal Sàcar Rumàṅ Impēr, méntar Parma prima 'd pasàr a i Farnéś l'éra incóra sóta Milàṅ (in vérd) e Bulógna (in maròṅ) indipendènta rispèt a 'l Stat dla Céśa

'L Arnasimènt emigliàṅ, cgnusû anc cuma Arnasimènt padàṅ, 'l è stâ 'n perìud stòric fra 'l XV e 'l XVI sécul in dua in dal cōrt dl'Emìglia, in particulàr a Bulógna, a Frara e a Parma, a s è laurâ dimóndi par śvilupàr l'art, la cultùra e la literadùra.

Cunversiòṅ ad Sàul dal Pramśanèṅ

Ritràt dl'Iśabèla 'd Èst ad F. Francia

I sgnōr dal sità i fàv'n a gara par ciamàr a lauràr sèg i più grand pitōr, architét, siensiâ, luminàri e scritōr dal tèmp par dar vita a òvri 'd art, scrìvar rumànś e tiràr su di palàs ch'i éran dal maravìi.

Frara

A Frara la famìja di Èst, feudatàri dla sità par cònt dal papa, l'iva purtâ a la sò cōrt di artìsta impurtànt cuma Pisanello, Leon Battista Alberti, Jacopo Bellini, Piero della Francesca e 'n śōvan Andrea Mantegna ma anc di furastēr cuma Rogier van der Weyden e Jean Fouquet.

I ér'n i an in du a gh cmandàva Bōrs 'd Èst (1450 al 1471) e qvéi dla scóla fraréśa ch'l'andàva fòrt specialmènt in dla pitùra, cum a s pōl véd'r in dal decurasiòṅ dal Studiōl ad Belfiōr o in di afrésc dal Salòṅ ad meśi dal Palàs Schifanoia. Anc Fòns 'd Èst al s è impgnâ dimóndi par 'l art, dand di incàr'g a Raffaello Sanzio e a Tisiàṅ ma anc a di artìsta dal pòst cuma Garofalo e Dosso Dossi.

In dal camp dal létri a 'rcurdém i lavōr ad Ludovico Ariosto, Matteo Maria Boiardo e Torquato Tasso.

Bulógna

Umanìsta, artìsta e àtar persunàǵ impurtànt cuma 'l matemàtic Luca Pacioli o 'l scultōr mudnéś Guido Mazzoni i èṅ vgnû a lauràr chè par via dl'universìtà e dal caràtar libertàri di Bäntvói, sgnōr dla sità.

Michelàngil, scapâ via da Firénse in dal 1494, 'l éra armàś in sità dū an faghénd soquànti statṿi in dl'Arca 'd San Dméndg. Durànt i an dal Sincsènt a nas la scóla bulgnéśa quànd un grup 'd artìsta, cuma Francesco Francia, Lorenzo Costa e Amico Aspertini, 'l à laurâ a i afrésc d'l Uratòri dla Santa Cecìglia.

Parma

'L arnasimènt padàṅ a Parma, pasàda in chi an lè sóta i Farnéś, 'l è tacâ dòp cun di artìsta famóś cuma Filippo Mazzola, al Pramśanèṅ e 'l Curéś. Chi lò 'l à decurâ insém a di àt'r atrìsta śōvan la céśa 'd San Śvan Evangelìsta, giustàda dal tut in dal 1519, e anc la capèla dal dòm ad Parma cun l'Asunsiòṅ dla Vìrgin (1526-1530).

Dal Pramśanèṅ a 'rcurdém invéci 'l Autoritràt in 'd un spèć cunvès (1524).

Culegamènt estéran

• (IT) 'L Arnasimènt padàṅ in dla piàsa sénsa fîṅ vluda da i Pio - National Geographic