Ōrs

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Ōrs
'n ōrs brûn (ursus arctos)
Dominì: Eukaryota
Rèign: Animalia
Clâd: Ferae
Phylum: Chordata
Clâsa: Mammalia
Órdin: Carnivora
Sòtórdin: Caniformia
Infraórdin: Arctoidea
Famija: Ursidae Fischer de Waldheim 1817
Sòtfamija: Ailuropodinae • Tremarctinae • Ursinae
Sòrta: Ursus americanus • Ursus arctos Ailuropoda melanoleuca • Ursus thibetanus Melursus ursinus • Tremarctos ornatus Helarctos malayanus • Ursus maritimus

'L ōrs (orso in itagliàṅ) 'l è na bèsta salvàdga ch'la fà part dla famìja di Ursidae, cun sōl òt spéci.

A part al panda, ch'al magna praticamènt sōl al bambù, e 'l ōrs biànc, ch'al magna praticamènt sōl dla carna e 'l è 'l più grand ad tut, gl'atri siē spéci i màgnan da tut, cuma la fruta ma anc al mēl ch'i pòrtan via diretamènt da 'l bréschi dal béghi.

Descrisiòṅ

I vìv'n in Nordamèrica, Sudamèrica, Európa e Àśia e i pōlan scampàr sinquànt'an. In Itàglia at pō catàr 'l ōrs brûn alpèṅ in di Alp e 'l ōrs brûn marsicàṅ in di Apenèṅ in Sèntritàglia, in dal regiòṅ darènt a 'l Abrùs.

In gènar i vìvan da par lōr a part al perìud d'l acupiamènt e quànd la màdar la gh'à da tiràr sù i fiōi. Al fémni i faṅ da òṅ a siē ursét a la vòlta durànt 'l Invéran, dòp sèt-òt méś da quànd i èṅ armàśi préggni.

I gh'aṅ di còrp grand e pēś, lung dagnóra anc tri métar, mént'r i òć, la cóa e gl'uréci, tóndi, i èṅ pìculi.

Al mantèl 'l è pîṅ cun di pēi drusi. I pē i èṅ curt e fòrt, cun sinc grifi p'r òṅ, che 'l ōrs al pògia par tèra cun tuta la piànta quànd al gira esénd un plantìgrad. In bóca la gh'à na quarantìna 'd dènt a 'l incìrca.

I èṅ bòṅ ad naśàr in gir dimóndi bèṅ quànd i vaṅ a pascàr da magnàr, durànt al giōran o anc ad nòt. Anc s'l è dimóndi grôs, 'l ōrs brûn al pōl rivàr anc a i siesènt chilo, al gh la cava a cùrar dimóndi fòrt ma anc ad nudàr e a rapàr-as.

In Invèran dimóndi spéci i vaṅ in ibernasiòṅ, druànd al gras mis sù par scampàr mént'r i pònsan, anc par sènt dè.

'L ōrs al ténd a n far gnanc a mènt a i cristiàṅ ma dal vòlti i pōlan dvintàr periculóś purtànd anc di atàc, specialmènt quànd na màdar la gh'à da difénd'r i sò fiōi.

Culegamènt estéran

(IT) La sò paśna su 'l sit dla Treccani

Àtar prugèt

Wikiquote contiene citazioni di o su Ōrs
Wikimedia Commons contiene file multimediali su Ōrs