Sânt'Ilâri

Da Wikipedia.

Provincia di Reggio Emilia-Stemma.png Artécol in dialèt arzân Reggio Emilia-Stemma.png

Sant'Ilario d'EnzaSânt'Ilâri
Sant'Ilario2.jpg
via Ròma
Provincia Reggio Emilia.svg
Mirino.gif
Sant'Ilario d'Enza-Stemma.png
ProvinciaPruvînciaPruvèinsa
di Reggio nell'Emiliaed Rèz
AbitantiAbitântAbitànt
(febbraio 2007fervêr dal 2007)
10 447
SuperficieMetradûraEstensiòun
(517 ab/km²)
20,19km²
AltitudineAltèsaAltèssa
59m
Pref.tel. / CAPPrefés e côdisPreféss e còdis
0522 / 42049
Cod.ISTAT/catastoCod.ISTAT/catâstCod.ISTAT/catàst
035039 / I342
CoordinatePuṣisiòunPusisiòun
Nome abitantiNòm di abitànt
Santilariesiquî ed Sânt'Ilâri
Santo patronoSânt prutetòurSànt prutetór
(10 dicembre10 ed desèmber)
Sant'EulaliaSânta Lâlia
FrazioniVéliFrasiòun
Calernola Duchèsa (Calerno in italiân)
Comuni contiguiCmûni ṣvinântCumùn tachèdi
(nord) Gattatico, Campegine, (est) Reggio nell'Emilia, (sud) Montecchio Emilia, (ovest) Montechiarugolo (PR) e Parma (PR)(mezanôt) Gatâtich, Campéṣen, (matèina) Rèz, (mezdé) Muntèc, (sira) Muntc'róghel (PR) e Pêrma (PR)
Sito istituzionaleSît dla cmûnaSit dal cumùn
SindacoSéndechSéndech
(13/06/04)
Sveno Ferri
Tel. comuneTel. cmónaTel. cumùn
0522-902811
Email comuneEmail cmónaEmail cumùn

Evoluzione demograficaCambiamèint dal nómer di abitânt int al tèimpCambiamèint dal nómmer di abitànt in dal tèimp

(anno)(ân)(àn)
(abitanti)(abitânt)(abitànt)
1861
3 962
1871
3 979
1881
3 941
1901
3 969
1911
4 266
1921
4 600
1931
4 689
1936
4 668
1951
4 908
1961
5 518
1971
8 013
1981
9 347
1991
9 237
2001
9 702
2007
10 447
Dati Nómer ed l'Nómmer ed l'ISTAT - elaborazione grafica Wikipedia.- grâfica ed la Vichipedèia.- gràfica dla Vichipèdia.

Sant’Ilâri (Sant'Ilario d'Enza in italiân) l’é un cmûn ed circa 10.000 abitânt int la pruvîncia ed Rèz.

Al nòm[modifica | mudéfica la surzéia]

Sant’Ilâri l’ēra ciamê’ ind l’ antichitê Sânt’Eulalia, ch' l'é al tétol ed la Cēṣa parochiêla; al nòm l'é stê cambiê in Sant’Ilâri, probabilmèint per la preṣèinsa ed l' Hospitale S.Hilarii, pôst ed ripôṣ e arsôr per i pelegrèin che fêven l'antîga Via Emélia. Al nòm Sant’Ilâri a's vèd la prèma vôlta in un documèint uficêl int al 1714, ânca se al 's câta bèle int la "Chronica" dal frê Salimbene int al 1233. Al Cmûn ed Sant’Ilâri al tōṣ al nòm d'adès int al 1862 quând, cun la dmânda dal Guvernadōr ed l' Emélia, al Cunséli comunêl l'à stabilî d' unîr al nòm Sant’Ilâri la spiegasiòun "d’Èinsa", atravêrs còst al pôst al pōl èser catê subét e spartî da quî cun l'istès nòm.

Stòria[modifica | mudéfica la surzéia]

Int al peréiod ed l’impēr rumân al pôst in dóv' adès a gh'é Sant’Ilâri l'ēra cun bòuna probabilitê un bōregh ed la sitê ed Tannetum, còst l'é sostgnû da la preṣèinsa ed dimòndi tòmbi rumâni, catêdi specialmèint ind al secònda metê dal XIX sècol. Cun la caschêda ed l’impēr rumân ind la zôna égh vînen dal popolasiòun d' urègin bârbera, cme testimônia la lapîda ed la tòmba ed Mavarta (cun la dâta tr’ al 487 e al 510 d.C.), scréta in carâter barbârich; dôp l’ é stêda la vôlta dal popolasiòun d’ urègin longobêrda, cme testimuniê da divêrs rèst antîgh catê ind al teritōri ed Sânt'Ilâri. L’é stêda pó la vôlta dal popolasiòun frânchi (VIII – IX sècolo) e óngheri (X sècol). Ind al peréiod ed Carlo Magno (774-814) la pēv ed SAnt’Eulalia l’ēra ed sicûr sòta la Diòceṣa ed Pèrma insèm a Campéṣen, Gàida, Calēren, pêrt ed Queriêgh, Bibiân e Bêrch. Finî al peréiod di ungarèiṣ la popolasiòun l’ēra turnêda a ‘n’ ativitê pió stâbila, mó l’é ind i sècol XI, XII e XIII che la via Emélia la vèd crèser i trâfich e l’ é in sté peréiod che vînen fât divêrs hospitali, tra quisché còl ch' l‘ à dê al nòm a Sant’Ilâri. In chî ân l’é Sânt’Eulalia l’ēra préma dal cuntêd, pó dal Duchê ed Pérma e l’ēra un cmûn cèch ch’ al dipendîva da la giurisdisiòun ed Muntèc. Dal 1349 al 1403 Muntèc e al sô véli ēren stêdi dêdi da i Visconti al capitân ed vintûra Alberico da Barbiano; int al 1404 Muntèc e i sô teritôri ēren stê vindû a Ottobono Terzi. A la só môrt al proprietê j ēren pasêdi sóta la sgnurèia ed j Estèins, pó Sânt’Eulalia l’ēra turnêda al Duchêt ed Pèrma e sōl int al 1428 l’ēra pasê dal tót a j Estèins e jostapûnt cme pêrta dal Marcheṣê ed Muntèc. Al pusès estèins, ânca se cun stôri ṣfalsêdi, l’armâgn fîno al 1796, oséja fîn al’uniòun a la Repóblica arzâna ed Sant’Ilâri e Calēren, che s’ ēren stachê da Muntèc per unîres in un lèber cmûn. Ed conseguèinsa int al 1797 Sant’Ilâri al fêva pêrt dal Dipartimèint dal Cróstel ed la Repóblica Cispadâna. Al Cmûn ed Sant’Ilâri a gh’ēren stêdi unîdi al frasiòun ed Calēren e Gàida. Al peréiod dôp l’é stê incòra ‘na vôlta convûls a câvṣa dal guèri napoleônichi, a gh’é stê un cûrt artōren d’ j estèins e a la fîn cun la creasiòun, int al 1800, ed la Repóblica Italiâna da pêrt ed Napoleòun, che dôp la s’é cambiêda 1805 in Règn d’Itâlia. Int al Règn d’Itâlia napoleônic Sant’Ilâri l’ēra cmûn indipendèint. Int al 1814 al Cmûn al gh’îva dèinter Sant’Ilâri, Calēren, Gàida, Tanêto e Marturân. Int al 1815 cun la restaurasiòun ēren turnen j Estèins mó Sant’Ilâri l’ēra ermêṣ cmûn indipendèint fîn al 1 znêr 1828, quând dôp ‘na nôva urganiṣasiòun ed l’aministrasiòun l’ēra ste unî a Muntèc. Int al 1859 la vitôria di frânco-piemontèiṣ a Magenta l’à més fîn per sèimper al pusès estèins e a gh’é stê l’uniòun al Règn ed Sardègna, a la fîn, a partîr dal 1° znêr 1860 al ditadōr Farini l’à promòs Sant’Ilâri a cmûn indipendèint cun la zûta ed la véla ed Calēren. Al 23 mêrs 1860 l’é stêda fâta la préma riuniòun dal Cunsèli comunêl ed Sant’Ilâri cun presidèint al Séndegh Gasparotti Andrea.

Materiêl pr'andêregh in fònda[modifica | mudéfica la surzéia]

(manca)Lésta di léber e documèint impurtântLésta di lébber e documèint impurtantBibliografia ed opere di riferimento:

Léber.png
  1. Alfredo Gianolio - Sant'Ilario d'Enza dall'Unita d'Italia alla Liberazione : storia e cronaca - Sant'Ilario d'Enza : Comune, 1998
  2. G. Ambrosetti, R. Macellari, L. Malnati Sant'Ilario d'Enza : l'età della colonizzazione etrusca : strade, villaggi, sepolcreti - Reggio Emilia : s.e., 1989
  3. Lina Violi - Sant'Ilario d'Enza dal medioevo all'unità d'Italia : storia e cronaca - Sant'Ilario d'Enza : Comune, 1996
  4. Sant'Ilario d'Enza: Guida informativa. - Reggio Emilia : Noana, 199


((manca)Nôta: sta pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da it: Sant'IlarioNota: sta pagina chè l'é steda tradòta da it: Sant'IlarioNota: pagina inizialmente tradotta a partire da it: Sant'Ilario)