Curnàcia

Da Wikipedia.
C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś Emiliàn

Provincia di Modena-Stemma.png Artéccol in dialètt mudnés Modena-Stemma.png

na curnàcia négra Corvus corone corone ch'la bèca quèl


La curnàcia (Corvus corone, cornacchia in italiàn) 'l è 'n uśèl dla famìja di córvid. L'è na bèstia dimóndi inteligìnta e la pōl anc èsar dumesticàda da 'l óm.

La curnàcia la gh'à du sótaspèci:

  • Corvus corone corone
  • Corvus corone cornix

Descrisiòṅ

La curnàcia griśa (Corvus corone cornix) l'è difarénta da la spèce prinsipàla (Corvus corone corone) par via dal culōr dal sò plumi ch'i èṅ griś ciàr. Gl'ali invéci i èṅ négri, acsè cuma al timunéri e la tèsta.

na curnàcia tòlta śò da na banda

La curnàcia négra l'è invéci négra dal tut e luśénta e l'è difarénta da 'l córuv parchè l'è un pò più pìcula e parchè a gh manca la placa biànca a 'l inìsi dal bèc. I śóvan dal dū spèci i èṅ però praticamènt cumpàgn.

Al curnàci négri e quéli griśi (o biśi) i miśùran 50 cm a 'l incìrca e i s pōlan cupiàr anc fra lōr.

Cuma la gaśa e la tàcula, la curnàcia l'è na ladra anca lē parchè la pōl ciapàr e purtàr sèg di śavài ch'la cata in gir.

Distribusiòṅ

na curnàcia pugiàda su 'n ram

'L è pusìbil védar la curnàcia in Europa, Àśia e in dl'Àfrica dal nord. In Itâglia 'l è 'n uśèl dimóndi cumùṅ e la fà al gnal ad sóta di 2000 mètar, in di bòsc ma anc in du a gh'è 'l óm.

Vóś

I sò sig i èṅ di fòrt craaak craaak craaak. La fà i sò vèrs dimóndi da spés (cra), in na manéra difarénta e più curta rispèt a 'l córuv imperiàl che invéci al fà di cro-cro. Dal vòlti al curnàci, specialmènt quànd i èṅ tgnudi in catività, i gh la càvan a far di vèrs simìi a quéi ad 'l óm e anc a 'rpétar dal paròli.

Alimentasiòṅ

prim piàṅ 'd na curnàcia griśa

Al curnàci i màgnan da tut, i n èṅ minga di rapàś, i màgnan dal caróggni, fruta, pulśèṅ e óṿ. 'L è par cal mutìv chè ch'al curnàci i métan in perìcul i atri spèci 'd uśèi. I n s tìran pò minga indrē s'a gh'è anc da magnàr di uślèṅ più pìcui, cuma quéi di mèrui.

In di sèntar abitâ, al curnàci i pōlan anc andàr a ranàr in dal rusc o vèrar dal spòrti par catàr di scart dal magnàr d'l óm.

Riprodusiòṅ

Al curnàci i faṅ 4-6 óṿ fra Mars e Maǵ. I èṅ biślùnghi, lisi e 'n pôc luśènti. Al gnal 'l è fat sù a cópa, impinî bèṅ cun di ram, di spròc e di fii 'd èrba. I gnai vèć i èṅ druâ da spés da di àtar uśèi grôs. Al curnàci śóvni i làsan al gnal quànd i gh'aṅ quàt'r o sinc stmani ad vita.

Culegamènt estéran


Animali della campagna emiliana (tradurre)Bèsti ed la campâgna emiliânaBisti d'la canpâgna emigliènaBèsti dla campagna emiglianaBesti d'la campâgna emiliana

anatranâderanàdranàdranàdör | barbagiannibarbagiânbarbazànbarbagiàṅ | bue | pidocchiopiōcbdòcpiôc'bdòc | bigattinobigatèinbègatèṅ | biscia / serpebésabessabéssabîssa | baco da seta / bombicebèigh da sèidabigàtbigâtbigàt | rosporôspbòtrospbòt | canecâncancâncan | capponecapòuncapåncapòuncapôn | cavallocavâlcavàlcavâlcavàl | caprachêvrachèvrachèvracrèva | cuculocóchcócchcócchcócch | conigliocunîn-cunéjcunéicunéj o cunèṅcunî | cornacchiacurnâciacurnacia | asinoêṣenèsenèsenèsen | apevrèspaevbêgaev | formicafurmîgafurmìgafurmìgaformìga | gallogâlgàlgalgàl | gallinagalèinagalénagaleinagalén'na | gattogâtgàtgatgàt | gazzagâzagaśa | grillogrélgrélgrilgrél | lupolòuvlauvluvlöv | ramarroingòrligùrramarligùr | leprelēvralivralevralëvra | chiocciola / lumacalumêgalumègalumagalumèga | lucertolaarzintèlalusértaluśertalusértla | maialenimêlporcgosèn | moscamòscamåscamoscamōsca | merlomêrelmèrelmerulmèrel | mulomólmóllmulmóll | talpatêlpamusåntalpamusön | porcellinonimalèinninénninetninén | ocaôcaócaocaóca | pipistrelloparpastrèlpalpastrèlpapastrèlpalpastrèl | topo / sorcio / rattopòundgapåndgasoragpôngö | farfallaparpâjaparpàiaparpajaparpàia | passeropâsrapàserpàserpàser | pettirossopetròspetros | pecorapēgrapigrapegurapigra | piccione / colombopisòunpizônclombpizôn | pulcepólgapólsapulsapólsa | ragnorâgnràgnragnràgn | rana / ranocchioranôcranòcranaranòc | ricciorésris | rondinerundanèinarundanénarundaninaröndanén'a | scarafaggiopanarâsascarafaś | tignola / tarmatêrmlatarmatarmatarma | tarlotarōltaroltaroltarol | tafanotavântavàṅ | tacchinopîttòchtoctòch | vaccavâcavàcavacavàca | volpevòulpavôulpvólpvôlpa | cicalasighêlazigalasicalazigala | zanzarasarabîgasinsàla | civettasfètlazvèttasivetazivètta